Antibiotica

Wat zijn antibiotica en hoe werken ze?

Definitie en werking van antibiotica

Antibiotica zijn geneesmiddelen die specifiek ontwikkeld zijn om bacteriële infecties te behandelen. Deze medicijnen werken door bacteriën te doden of hun groei te remmen, waardoor het lichaam de kans krijgt om de infectie te overwinnen. Antibiotica richten zich op verschillende onderdelen van bacteriële cellen, zoals de celwand, het DNA of de eiwitproductie van bacteriën.

Verschil tussen bacteriën en virussen

Het is cruciaal om het verschil tussen bacteriën en virussen te begrijpen. Bacteriën zijn levende micro-organismen die zelfstandig kunnen overleven en zich kunnen vermeerderen. Virussen daarentegen zijn veel kleinere deeltjes die alleen kunnen overleven en vermeerderen in levende cellen van andere organismen. Deze fundamentele verschillen bepalen waarom antibiotica alleen effectief zijn tegen bacteriële infecties.

Waarom antibiotica niet werken tegen virussen

Antibiotica zijn volledig ineffectief tegen virale infecties zoals verkoudheid, griep of COVID-19. Dit komt doordat virussen geen eigen celstructuren hebben waar antibiotica op kunnen inwerken. Het gebruik van antibiotica bij virale infecties is niet alleen nutteloos, maar kan ook schadelijk zijn omdat het bijdraagt aan antibioticaresistentie en onnodige bijwerkingen kan veroorzaken.

Belangrijkheid van juist gebruik

Correct gebruik van antibiotica is essentieel voor effectieve behandeling en het voorkomen van resistentie. Dit betekent dat u de voorgeschreven dosis, frequentie en duur van de behandeling exact moet opvolgen, zelfs als u zich beter voelt voordat de kuur is afgelopen. Verkeerd gebruik kan leiden tot terugkerende infecties en het ontstaan van resistente bacteriestammen.

Verschillende soorten antibiotica beschikbaar in Nederland

Penicillines (amoxicilline, flucloxacilline)

Penicillines behoren tot de meest voorgeschreven antibiotica in Nederland. Amoxicilline wordt vaak gebruikt voor luchtweginfecties, urineweginfecties en tandinfecties. Flucloxacilline is specifiek effectief tegen stafylokokkeninfecties en huidinfecties. Deze antibiotica werken door de celwand van bacteriën aan te tasten, waardoor de bacteriën afsterven.

Tetracyclines (doxycycline, minocycline)

Tetracyclines zijn breedspectrum antibiotica die werkzaam zijn tegen een grote verscheidenheid aan bacteriën. Doxycycline wordt frequent voorgeschreven voor acne, rosacea, en tekenbeten (Lyme-preventie). Minocycline wordt voornamelijk gebruikt bij huidaandoeningen en bepaalde seksueel overdraagbare aandoeningen. Deze medicijnen remmen de eiwitproductie in bacteriën.

Macroliden (azithromycine, clarithromycine)

Macroliden zijn een belangrijke groep antibiotica, vooral voor patiënten die allergisch zijn voor penicilline. Ze worden vaak gebruikt voor de behandeling van:

• Luchtweginfecties zoals longontsteking en bronchitis
• Huid- en wekedeleninfecties
• Seksueel overdraagbare aandoeningen zoals chlamydia
• Maag-darminfecties veroorzaakt door bepaalde bacteriën

Quinolonen (ciprofloxacine, levofloxacine)

Quinolonen zijn krachtige antibiotica die meestal gereserveerd worden voor ernstigere infecties vanwege hun potentiële bijwerkingen. Ciprofloxacine wordt gebruikt voor urineweginfecties, darminfecties en bepaalde huidinfecties. Levofloxacine wordt voorgeschreven voor longontstekingen en gecompliceerde urineweginfecties. Deze medicijnen verstoren het DNA van bacteriën.

Sulfonamiden (trimethoprim-sulfamethoxazol)

Trimethoprim-sulfamethoxazol, ook bekend als co-trimoxazol, is een combinatiemedicijn dat effectief is tegen verschillende bacteriële infecties. Het wordt vaak gebruikt voor urineweginfecties, bepaalde longinfecties bij immuungecompromitteerde patiënten, en als alternatief bij andere infecties wanneer eerstekeusmedicijnen niet geschikt zijn.

Cefalosporines (cefalexine, cefuroxim)

Cefalosporines zijn verwant aan penicillines maar hebben een breder werkingsspectrum. Cefalexine wordt gebruikt voor huid-, bot- en gewrichtsinfecties, terwijl cefuroxim effectief is tegen luchtweginfecties en Lyme-ziekte. Deze antibiotica zijn vaak een goed alternatief voor patiënten met milde penicilline-allergieën, hoewel voorzichtigheid geboden blijft.

Veelvoorkomende aandoeningen behandeld met antibiotica

Antibiotica worden voorgeschreven voor verschillende bacteriële infecties die veel voorkomen in Nederland. Bij luchtweginfecties zoals bronchitis en longontsteking helpen antibiotica om de ontsteking te bestrijden en complicaties te voorkomen. Deze aandoeningen komen vooral voor tijdens de koudere maanden.

Urineweginfecties treffen voornamelijk vrouwen en kunnen zeer pijnlijk zijn. Antibiotica zorgen voor snelle verlichting van de symptomen zoals branderig gevoel bij het plassen. Huidinfecties en wondinfecties vereisen eveneens antibiotische behandeling om verdere verspreiding van bacteriën te voorkomen.

• Keel- en oorontstekingen, vooral bij kinderen
• Seksueel overdraagbare aandoeningen zoals chlamydia
• Tandheelkundige infecties na tandextractie of wortelkanaalbehandeling

Deze infecties kunnen zonder adequate behandeling leiden tot ernstige complicaties. Het is belangrijk om bij symptomen van bacteriële infecties tijdig contact op te nemen met uw huisarts voor een juiste diagnose en behandeling.

Juist gebruik en dosering van antibiotica

Het correct innemen van antibiotica is cruciaal voor een succesvolle behandeling. Volg altijd nauwkeurig het voorschrift van uw arts of apotheker. De dosering en behandelduur zijn specifiek afgestemd op uw aandoening en persoonlijke situatie.

Maak de antibioticakuur altijd volledig af, zelfs als u zich al beter voelt. Het voortijdig stoppen kan leiden tot resistentie en terugkeer van de infectie. Neem antibiotica op regelmatige tijdstippen in om een constante concentratie in uw lichaam te behouden.

Let op mogelijke interacties met voedsel, zuivelproducten of andere medicijnen. Sommige antibiotica moeten op een lege maag worden ingenomen, andere juist met voedsel. Bij een gemiste dosis, neem deze zo snel mogelijk in, maar sla deze over als het bijna tijd is voor de volgende dosis. Verdubbel nooit de dosis zonder overleg met uw apotheker.

Bijwerkingen en voorzorgsmaatregelen

Veelvoorkomende bijwerkingen

Antibiotica kunnen verschillende bijwerkingen veroorzaken, waarbij maagklachten en diarree het meest voorkomen. Deze ontstaan doordat antibiotica niet alleen ziekteverwekkers, maar ook nuttige bacteriën in de darm aantasten. Andere frequente bijwerkingen zijn misselijkheid, braken en buikpijn.

Allergische reacties en speciale voorzorgen

Sommige mensen ontwikkelen allergische reacties op antibiotica, variërend van huiduitslag tot ernstige anafylactische shock. Zwangere en borstvoedende vrouwen moeten extra voorzichtig zijn, aangezien bepaalde antibiotica schadelijk kunnen zijn voor het ongeboren kind of via de moedermelk kunnen worden overgedragen.

• Neem onmiddellijk contact op met uw arts bij ernstige allergische reacties
• Meld bijwerkingen die langer dan enkele dagen aanhouden
• Raadpleeg uw apotheker bij twijfel over medicijngebruik
• Stop nooit eigenmachtig met de behandeling

Antibioticaresistentie en preventie

Wat is antibioticaresistentie

Antibioticaresistentie ontstaat wanneer bacteriën zich aanpassen en bestand worden tegen de werking van antibiotica. Hierdoor verliezen deze medicijnen hun effectiviteit, waardoor infecties moeilijker te behandelen worden. Dit is een wereldwijd groeiend probleem dat de volksgezondheid bedreigt.

Oorzaken en gevolgen

De ontwikkeling van resistentie wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door onjuist gebruik van antibiotica, zoals het niet afmaken van kuren, gebruik zonder voorschrift, of toepassing bij virale infecties. Dit leidt tot langere ziekenhuis­opnames, hogere medische kosten en in sommige gevallen zelfs tot levensbedreigende situaties.

Preventie en uw rol als patiënt

• Gebruik antibiotica alleen op voorschrift van een arts
• Maak elke kuur volledig af, ook als u zich beter voelt
• Deel antibiotica nooit met anderen
• Bewaar geen restanten voor later gebruik
• Ondersteun uw immuunsysteem met gezonde voeding en voldoende rust

Preventieve maatregelen zoals goede hygiëne en vaccinaties kunnen infecties voorkomen en daarmee de behoefte aan antibiotica verminderen.