Ciloxan

Basis Ciloxan Informatie

• INN (International Nonproprietary Name): Ciprofloxacin
• Merknaam beschikbaar in Nederland: Ciloxan
• ATC Code: S01AE03
• Vormen & doseringen: Oogdruppels 3 mg/ml, oogzalf 3 mg/g
• Fabrikanten in Nederland: Novartis/Alcon en generieke leveranciers
• Registratiestatus in Nederland: Rx (receptplichtig)
• OTC / Rx classificatie: Rx

Belangrijkste Bevindingen Uit Recente Onderzoeken

Recent onderzoek in Europa tussen 2022 en 2025 heeft zich gericht op de resistentiepatronen van ciprofloxacin in de oftalmologie en de behandelresultaten bij acute bacteriële conjunctivitis. Uit meerdere surveillance-studies blijkt een stabiele werkzaamheid tegen veel Gram-negatieve bacteriën. Echter, er is een lokaal toenemende resistentie waargenomen bij bepaalde stafylokokkenstammen. Nederlandse data geven aan dat er lage tot matige resistentiepercentages zijn gevonden in gespecialiseerde laboratoria. De NHG-richtlijnen blijven daarom adviseren om het gebruik van antibiotica voorbehouden te houden. Fabrikant- en registratiedata van onder meer Alcon en Novartis bevestigen de beschikbaarheid van 0,3% formuleringen (3 mg/ml).

Belangrijkste Resultaten

Ciprofloxacin-oogdruppels laten snelle klinische verbetering zien bij ongecompliceerde conjunctivitis. Voor corneale infecties zijn intensievere behandelingsregimes nodig. De behandelduur ligt doorgaans tussen de 7 en 14 dagen, met een verlenging tot 21 dagen bij corneale ulcera onder specialistisch toezicht.

Veiligheidsobservaties (Lareb-opmerkingen)

Volgens meldingen aan Lareb komen bijwerkingen zoals lokale irritatie, tijdelijke branderigheid en in zeldzame gevallen allergische reacties het meest voor. Lareb benadrukt het belang van correct gebruik en de meldplicht bij ernstige bijwerkingen.

Klinisch Werkingsmechanisme

Ciloxan (ciprofloxacin 0,3%) werkt door bacteriële enzymen, specifiek DNA-gyrase en topoisomerase IV, te remmen. Dit mechanisme voorkomt dat bacteriën zich kunnen delen en zorgt ervoor dat ze sterven. Door de topische toediening concentreert het middel zich op het oogoppervlak, wat resulteert in een minimale systemische absorptie. Dit verklaart de snelle reductie van symptomen bij bacteriële conjunctivitis en de lokale werking bij corneale infecties.

Wetenschappelijke Toelichting

Ciprofloxacin behoort tot de klasse van breed-spectrum fluorochinolonen (ATC S01AE03). Het remt de replicatie van bacteriën door DNA-gyrase en topoisomerase IV te blokkeren, waar Gram-negatieve organismen over het algemeen gevoelig voor zijn. De farmacokinetiek van de 0,3% oplossing (3 mg/ml) in LDPE-druppelflessen zorgt voor hoge lokale concentraties; de zalf (3 mg/g) verhoogt de contacttijd. Weerstand kan ontstaan door mutaties in de doelenzymen en effluxpompen. Klinisch is het van belang dat bij corneale ulcera een intensieve initiële dosering vereist is, wat frequent toepassen met zich meebrengt.

Reikwijdte Van Goedkeurd En Off-label Gebruik

In Nederland is Ciloxan als oftalmische ciprofloxacinedosering (0,3% oplossing en zalf) geregistreerd en vereist het een Rx in de EU. Voor gebruik in Nederland dienen de CBG/EMA-registratie en SmPC geraadpleegd te worden. Indicaties voor dit product zijn externe bacteriële ooginfecties, zoals conjunctivitis en corneale infecties.

Opvallende Off-label Trends

Er komt off-label gebruik voor bij de behandeling van bepaalde postoperatieve infecties of als alternatief bij allergieën voor aminoglycosiden. In de praktijk worden veralgemeende off-labeltoepassingen echter beperkt door resistentieoverwegingen en NHG-richtlijnen. Het is gebruikelijk om een specialist te raadplegen bij corneale betrokkenheid. Apotheken, waaronder Apotheek.nl, en oogartsen rapporteren vaak terughoudendheid bij langdurig profylactisch gebruik.

Doseringsstrategie

De NHG-richtlijnen adviseren een terughoudend antibioticagebruik. Bij bewezen bacteriële conjunctivitis worden vaak 1–2 druppels elke 2 uur toegediend terwijl de patiënt wakker is, dit voor een korte periode. Daarna kan de frequentie verlaagd worden naar elke 4 uur gedurende 7 tot 14 dagen. Ciloxan 0,3% (3 mg/ml) volgt deze richtlijnen, met nadruk op het correct toedienen en het belang van een contactlenspauze.

Dosering Per Aandoening

Bij bacteriële conjunctivitis is de aanbevolen dosering 1–2 druppels elk 2 uur gedurende de eerste 48 uur, gevolgd door elke 4 uur voor een totale duur van 7–14 dagen. Bij corneale ulcus geldt een intensief schema: 2 druppels elke 15 minuten gedurende 6 uur, gevolgd door 2 druppels elk half uur de rest van de eerste dag. De frequentie wordt vervolgens aangepast op basis van specialistische beoordeling tot 14–21 dagen indien nodig. De oogzalf wordt vaak als een ½-inch strijk 3 keer per dag toegepast, met nachtgebruik en voor kinderen.

 

Apotheek.nl versus lokale apotheken

Ciloxan (ciprofloxacin 0,3%) is in Nederland een receptplichtig geneesmiddel. Het is uitsluitend verkrijgbaar via apotheken waarbij een geldig recept vereist is. Apotheek.nl biedt uitgebreide informatie over het product, inclusief voorraadinformatie en mogelijke alternatieven. Lokale apotheken controleren recepten en bieden generieke verpakkingen aan, zoals 5–10 ml flessen of 3,5–5 g tubes, vaak onder licenties van grotere farmaceutische bedrijven zoals Novartis/Alcon, of van generieke leveranciers zoals Sandoz en Zentiva. Online apotheekservices maken het mogelijk om na validatie van het recept de medicijnen thuis te laten bezorgen, wat voor veel patiënten een gemak biedt.

Vergoeding door de verzekering

Onder de Zorgverzekeringswet is de vergoeding voor Ciloxan vaak alleen gegarandeerd wanneer het medicijn is voorgeschreven en als medisch noodzakelijk wordt beschouwd, volgens de voorwaarden van de zorgpolis. Cosmetische toepassingen of routinepreventie worden doorgaans niet vergoed. Daarom is het belangrijk om vooraf de polis en verstrekkingsvoorwaarden te controleren, vooral omdat sommige aanvullende verzekeringen mogelijk geen dekking bieden. Apothekers wijzen patiënten vaak op het Rx-karakter van het medicijn, en dat ze de kosten moeten declareren via de zorgverzekeraar. In drogisterijen zoals Etos en Kruidvat kunnen informatiematerialen over Ciloxan worden getoond, maar het middel mag niet zonder recept worden verstrekt.

Vergelijkingstabel

Bij het overwegen van alternatieven voor Ciloxan kunnen verschillende andere oogdruppels worden bekeken. Een korte vergelijking van enkele opties:

Geneesmiddel	Spectrum
Ciloxan (ciprofloxacin)	Breed Gram-negatief en een aantal Gram-positieven
Tobrex (tobramycine)	Goed bij Gram-positieve huidflora
Vigamox (moxifloxacine)	Breder spectrum, maar soms duurder
Ofloxacin (Floxal)	Breed vergelijkbaar met fluoroquinolonen
Chloramphenicol	Goedkope optie, maar met resistentieproblemen

Voor- en nadelen

Ciloxan biedt verschillende voordelen, zoals:

• Bewezen effectiviteit tegen bacteriële infecties.
• Beschikbaar in meerdere verpakkingseenheden, waaronder druppels en zalf.
• Gemakkelijke toegang via apotheken en online diensten.

De nadelen zijn er ook. Zo zijn er waarschuwingen voor het gebruik van fluorquinolonen en bestaat er een risico op het ontwikkelen van resistentie. Daarnaast kunnen sommige patiënten last krijgen van lokale irritatie en het middel is uitsluitend beschikbaar op recept. De keuze voor een medicijn moet altijd afhankelijk zijn van lokale resistentiepatronen en eventuele patiëntallergieën. Het NHG adviseert doelgericht voor te schrijven, vooral bij kinderen en zwangere vrouwen, waarbij voorzichtigheid geboden is volgens de SmPC.

Regelgevende status (CBG, EMA)

Ciloxan (ciprofloxacin oftalmisch) is geregistreerd in de EU, inclusief Nederland, en voldoet aan de vereisten van het CBG/EMA. De ATC-code S01AE03 bevestigt de classificatie als quinolone-antibacterieel middel voor ooggebruik. Het product is in alle vermelde marktenRx (receptplichtig). Registratie-informatie en batchdata zijn beschikbaar via nationale gezondheidsautoriteiten zoals CBG, EMA, de MHRA (VK) en ANSM (Frankrijk). Voor zorgprofessionals in Nederland is het essentieel om CBG-registratie, de SmPC en bijwerkingenregisters zoals Lareb te raadplegen voor actuele veiligheidsinformatie. EMA-monografieën en richtlijnen voor farmacovigilantie geven houvast bij het monitoren van resistentie en zeldzame bijwerkingen. Het CBG biedt plaatselijke interpretaties van de regelgeving en de beschikbaarheid onder de Zorgverzekeringswet.

Geconsolideerde FAQ

Veelgestelde vragen (kort)

Hier zijn enkele veelgestelde vragen over Ciloxan:

• Is Ciloxan receptplichtig? Ja, het is een Rx-medicijn (zie Apotheek.nl, CBG).
• Hoe lang bewaren na openen? Volgens de SmPC moet het 4 weken na opening worden weggegooid.
• Mag ik contactlenzen dragen? Nee, deze moeten verwijderd worden voor de toepassing; herplaats ze pas na minimaal 15 minuten.
• Is het veilig voor kinderen? Ja, beide vormen zijn goedgekeurd; de zalf wordt vaak pas vanaf 2 jaar aanbevolen, afhankelijk van de markt.
• Is het effectief bij virale infecties? Nee, het is niet werkzaam tegen virussen of schimmels.
• Wat als ik een bijwerking ervaar? Stop met het gebruik en meld het aan huisarts of apotheek; ernstige bijwerkingen kunnen via Lareb worden gemeld.

Snelreferentie dosering en opslag

Voor bacteriële conjunctivitis: 1–2 druppels elke 2 uur in de eerste dagen, daarna de dosering verlagen. Voor een hoornvliesulcus volgen intensievere schema's. Bewaren bij 15–25°C, beschermen tegen licht en niet invriezen.

Visuele gids

Belangrijke visuele elementen voor patiënteducatie

Visuele instructies voor het toepassen van ciloxan oogdruppels zijn cruciaal voor een effectieve behandeling. Het is belangrijk dat patiënten de juiste technieken en houdingen begrijpen.

Illustraties moeten duidelijk de volgende stappen tonen:

• Juiste houding: neerkijken
• Onderste ooglid naar beneden trekken
• Flacon rechtboven houden
• Vermijd punt-tot-oog contact
• Sluit het oog 1–2 minuten en druk zacht op het traankanaal om systemische opname te verkleinen

De visuele instructies moeten aparte illustraties bevatten voor ciloxan oogdruppels (5–10 ml LDPE-flesje) en oogzalf (3,5–5 g aluminiumtube).

Stappenplan (kort)

1. Was handen.
2. Kantel hoofd achterover.
3. Trek onderste ooglid naar beneden.
4. Breng 1–2 druppels in conjunctivale zak.
5. Sluit oog en druk op inner canthus 1–2 min.
6. Bij zalf: dunne strijk onder oog 3x/dag.
7. Bewaar en gooi na 4 weken weg.

Patiëntmateriaal dient te verwijzen naar Thuisarts.nl en Apotheek.nl voor toegankelijke illustraties en lokaal apotheekadvies.

Opslag en transport

Voor het bewaren van ciloxan is het van belang de productinformatie te volgen. Bewaar het bij een temperatuur van 15–25°C, bescherm het tegen licht en vries het niet in. Na opening moet het product binnen 4 weken worden weggegooid.

Bij het verzenden of transporteren is het belangrijk blootstelling aan extreme hitte of kou te vermijden. Apotheken zorgen voor een geklimatiseerde distributieketen.

Voor thuisgebruik geldt dat ciloxan buiten bereik van kinderen moet worden bewaard en in de originele verpakking. De tubes en LDPE-flacons zijn gangbaar voor ciloxan (5–10 ml, 3,5–5 g).

Bij retouren naar de apotheek moeten instructies voor ongeopende verpakkingen worden gevolgd. Geopende flesjes dienen op de juiste manier weggegooid te worden. Voor internationale import en export gelden specifieke recept- en vergunningplicht, met toepassing van CBG/EMA-regels.

Richtlijnen voor correct gebruik

Praktische checklist voor zorgverleners en patiënten

Bij het voorschrijven en gebruik van ciloxan is het essentieel om de volgende richtlijnen in acht te nemen:

• Verifieer de indicatie: bacterieel vs viraal
• Controleer op allergieën (chinolonen/excipiënten)
• Voorzie instructie over contactlenzen en bewaartermijn (4 weken)
• Leg het doseringsschema uit (conjunctivitis vs corneaproblemen)
• Monitor het effect na 48–72 uur; bij verslechtering doorverwijzen naar oogarts
• Meld ernstige bijwerkingen aan Lareb en rapporteer resistentiegevallen

NHG en lokale implementatie (Nederland)

Het is belangrijk NHG-richtlijnen voor terughoudend voorschrijven te integreren en te verwijzen naar Apotheek.nl/Thuisarts.nl voor patiëntinformatie. Apotheken en huisartsen documenteren verstrekkingen in het elektronisch patiëntendossier en controleren vergoeding via de Zorgverzekeringswet.

Gebruik de adviezen van Lareb en het CBG voor veiligheid en meldprocedures. Communicatie gericht op de patiënt, zoals door de Consumentenbond en Thuisarts, verhoogt de therapietrouw en vermindert onnodig antibioticagebruik.

Leveringstijden in Nederland

Stad	Regio	Levertijd
Amsterdam	Noord-Holland	5–7 dagen
Rotterdam	Zuid-Holland	5–7 dagen
Den Haag	Zuid-Holland	5–7 dagen
Utrecht	Utrecht	5–7 dagen
Eindhoven	Noord-Brabant	5–7 dagen
Tilburg	Noord-Brabant	5–9 dagen
Groningen	Groningen	5–9 dagen
Almere	Flevoland	5–9 dagen
Breda	Noord-Brabant	5–9 dagen
Haarlem	Noord-Holland	5–9 dagen
Arnhem	Gelderland	5–9 dagen
Apeldoorn	Gelderland	5–9 dagen
Leiden	Zuid-Holland	5–9 dagen
Amersfoort	Utrecht	5–9 dagen