Hydroxyzine

Basis Informatie Over Hydroxyzine

• INN (Internationale Niet-Eigendomsnaam): Hydroxyzine (hydroxyzine hydrochloride, hydroxyzine pamoate)
• Merknamen beschikbaar in Nederland: Atarax, Vistaril
• ATC Code: N05BB01
• Vormen & doseringen: Tabletten (10 mg, 25 mg), siroop (2 mg/ml)
• Fabrikanten in Nederland: UCB Pharma, Pfizer
• Registratiestatus in Nederland: Geregistreerd als receptplichtig
• OTC / Rx classificatie: Alleen op recept verkrijgbaar

Belangrijkste Bevindingen Uit Recente Onderzoeken

Recent onderzoek heeft belangrijke inzichten opgeleverd over hydroxyzine, vooral met betrekking tot de veiligheid en effectiviteit.

Belangrijke Studies 2022–2025 (Europese/Nederlandse Data)

De PRAC/EMA-updates van 2022 tot 2025 hebben de waarschuwingen over QT-verlenging en torsades de pointes versterkt. Deze maatregelen blijven van kracht. Nederlandse gegevens van Lareb, verzameld tussen 2022 en 2024, tonen consistente meldingen van ernstige sedatie en valincidenten, vooral bij ouderen. Ook zijn er zeldzame meldingen van hartritmestoornissen. Gerandomiseerde gecontroleerde studies (RCT's) en observatiestudies bevestigen de effectiviteit van hydroxyzine bij acute jeuk en als premedicatie voor procedures. Echter, de langetermijndata voor de behandeling van angststoornissen vergeleken met SSRI's of benzodiazepinen blijven beperkt.

Belangrijkste Resultaten

Hydroxyzine vertoont een aantal interessante kenmerken. Hier zijn de highlights: - Effectiviteit: Snelle symptoomreductie bij allergieën en pruritus. Het anxiolytische effect is matig, maar de medicatie is snel inzetbaar met klinische doses tussen 25 en 100 mg per dag. - Veiligheid: De kans op ongewenste evenementen neemt toe bij polyfarmacie, en bij patiënten met lever- of nierinsufficiëntie. De sedatie is dosisafhankelijk.

Veiligheidsobservaties (Lareb-opmerkingen)

De meldingen bij Lareb zijn divers en betreffen: - Slaperigheid en duizeligheid. - Verhoogd risico op valincidenten, met enkele meldingen over QT-prolongatie en syncope. Aanbevelingen van Lareb omvatten extra monitoring bij ouderen en een medicatiecheck via de apotheek. Het is cruciaal om patiënten goed voor te lichten over mogelijke bijwerkingen.

Klinisch Werkingsmechanisme

Naar de werking van hydroxyzine kijken we nu wat dieper.

Uitleg In Eenvoudige Taal

Hydroxyzine is een eerste-generatie antihistaminicum dat de H1-receptoren blokkeert. Dit helpt bij het verminderen van jeuk, niezen en loopneus. Ook kruist het de bloed-hersenbarrière, wat leidt tot sedatie en angstverlichting.

Wetenschappelijke Toelichting

Wat betreft de farmacodynamica, werkt hydroxyzine door: - H1-antagonisme: Dit helpt bij het verlichten van symptomen. - Anticholinerge Effecten: Deze dragen ook bij aan het sedatieve effect. Het remt tevens histamine-gemedieerde vasodilatatie en pruritus.

Farmacokinetiek (Kort)

- Absorptie: Beschikbaar in orale tabletten (10–50 mg) en siroop (2 mg/ml). Het werkingsmechanisme begint binnen 15 tot 60 minuten. - Eliminatie: De stofwisseling vindt hepatisch plaats, en de klaring kan vertraagd zijn bij lever- of nierschade, wat vereist dat de dosis wordt aangepast. - Klinische Implicatie: Interacties met CYP-remmers kunnen de blootstelling verhogen, met oudere patiënten die vaak sneller gevoelig zijn.

Reikwijdte Van Goedgekeurd En Off-label Gebruik

Hydroxyzine is geregistreerd voor verschillende toepassingen.

Nederlandse Goedkeuringen (CBG)

De CBG/EMA-classificatie als ATC N05BB01 bevestigt dat hydroxyzine geregistreerd is voor pruritus, allergische symptomen, en als premedicatie/sedatie. In Nederland is het alleen op recept verkrijgbaar. NHG-richtlijnen adviseren kortdurend gebruik met duidelijke monitoring.

Opvallende Off-label Trends

Steeds meer artsen schrijven hydroxyzine off-label voor als slaapmiddel bij lage doses (25–50 mg) of voor acute angstbestrijding. Soms wordt het ook gebruikt voor chronische urticaria als tweede generatie antihistaminica niet effectief zijn. Dit heeft geleid tot een toename in voorschriften via huisartsen en apotheken, met meldingen van een groeiende interesse in hydroxyzine als slaapmiddel.

De veelzijdigheid van hydroxyzine blijft opvallen, zowel voor goedgekeurde als off-label toepassingen. Consumenten worden regelmatig herinnerd aan de noodzaak van goede voorlichting over mogelijke bijwerkingen, zoals olie-achtige slaperigheid of andere bijwerkingen die onder de aandacht moeten worden gebracht. Het blijft essentieel om zowel patiënten als zorgverleners te informeren over het juiste gebruik van hydroxyzine.

Interactieoverzicht

Interacties met voeding

Het gebruik van hydroxyzine kan verschillende interacties vertonen, vooral met voeding en alcohol. Een belangrijke interactie is die met alcohol, dat een additief sedatief effect kan hebben. Wanneer hydroxyzine met alcohol wordt gecombineerd, neemt het risico op vallen en ademhalingsproblemen toe. Daarom geven zowel Lareb als het NHG sterke waarschuwingen in de bijsluiter. Daarnaast kan grapefruitsap mogelijk een relevante CYP-interactie veroorzaken bij sommige formuleringen van hydroxyzine.

Te vermijden geneesmiddelcombinaties

Bij gebruik van hydroxyzine is het van cruciaal belang om bepaalde geneesmiddelcombinaties te vermijden. Combinaties met andere sterke sedativa zoals benzodiazepinen en opioïden verhogen het risico op ernstige bijwerkingen aanzienlijk. Ook anticholinergica en QT-verlengende middelen, zoals amiodaron, sommige antipsychotica en bepaalde macroliden, zijn te mijden. Daarnaast is het raadzaam om krachtige CYP3A4-remmers gelijktijdig te gebruiken zonder dosisaanpassing of monitoring.

Apotheekinterventies

Apothekers spelen een essentiële rol in het waarborgen van veilig gebruik van hydroxyzine. Het is belangrijk gebruik checks in systemen zoals Apotheek.nl uit te voeren. Het toevoegen van waarschuwingen op het medicatieoverzicht kan waardevol zijn, vooral bij patiënten met polyfarmacie. Overleg met voorschrijvers is ook aanbevolen om ongewenste interacties te voorkomen.

Analyse van patiëntervaringen

Enquêtegegevens (Consumentenbond)

Gemengde tevredenheid bij het gebruik van hydroxyzine is naar voren gekomen uit enquêtes van de Consumentenbond. Veel gebruikers melden snelle verlichting van jeuk en angst, maar geven ook aan last te hebben van slaperigheid en cognitieve bijwerkingen. De ervaring met vergoeding en de apotheekervaring via Apotheek.nl beïnvloeden ook de algemene tevredenheid.

Forumtrends (Thuisarts.nl)

Forums zoals Thuisarts.nl tonen veelgebruikte zoektermen zoals "hydroxyzine ervaringen" en "hydroxyzine bijwerkingen". Gebruikers rapporteren vaak goede acute werking, maar er zijn klachten over tolerantie en dagvermoeidheid bij dagelijks gebruik. Er wordt ook gezocht naar "hydroxyzine kopen" en "hydroxyzine kruidvat", waar benadrukt moet worden dat medicatie in Nederland doorgaans via de apotheek op recept verkrijgbaar is.

Patiëntveiligheidsperspectief

Het is van belang dat patiënten goed geïnformeerd zijn over het gebruik van hydroxyzine. Advies omvat: geen autorijden totdat de effecten bekend zijn, vermijden van alcohol en meld ernstige bijwerkingen bij Lareb. Thuisarts.nl biedt nuttige praktische adviezen over het veilig gebruik van hydroxyzine.

Distributie- en prijslandschap

Apotheek.nl versus lokale apotheken

In Nederland is hydroxyzine een Rx-only medicijn, verkrijgbaar via apotheken en niet vrij verkrijgbaar bij Kruidvat of Etos. Huisartsen schrijven dit medicijn voor en apothekers leveren merken zoals Atarax, Vistaril of generieke hydroxyzine hcl/tabletten.

Vergoeding door de verzekering

De vergoeding van hydroxyzine is afhankelijk van de Zorgverzekeringswet, met variatie door GVS-plaatsing en verzekeringsbeleid. In de basisverzekering worden voorgeschreven medicijnen vergoed als ze zijn opgenomen, dus het is goed om de polis of Apotheek te checken voor actuele status. Voor off-label gebruik, zoals voor slaap of angst, is vergoeding vaak beperkter.

Prijsvariatie & parallelimport

Er zijn generieke leveringen van bedrijven zoals Unichem en Eurofarma die prijsdruk bieden. Parallelimport en verschillen tussen merken kunnen invloed hebben op de bijsluiter en verpakking van hydroxyzine.

Alternatieve opties

Vergelijkingstabel

Een kort overzicht van alternatieven voor hydroxyzine kan nuttig zijn:

• Hydroxyzine: Sterk sedatief, effectief bij pruritus en angst.
• Cetirizine/levocetirizine/loratadine: Minder sedatie, beter voor chronische allergieën.
• Diphenhydramine/promethazine: Vergelijkbare sedatie maar andere risicoprofielen.

Voor- en nadelen

De voordelen van hydroxyzine zijn duidelijk: het biedt een snel en meervoudig effect, zowel antipruritisch als anxiolytisch, en is verkrijgbaar in verschillende formuleringen zoals tabletten, siroop of injectie. Echter, het gebruik kent ook nadelen: sedatie, anticholinergische bijwerkingen, QT-risico en RX-status maken het minder geschikt als eerste keus voor chronische allergieën.

Regelgevende status (CBG, EMA)

Hydroxyzine is geregistreerd bij de EMA en is verschenen in PRAC-aanbevelingen en CMDh-communicatie omtrent risicobeperking, met name wegens het risico op hartritmestoornissen. In Nederland erkent het CBG hydroxyzine als Rx-only, en productregistraties zoals Atarax en generieken zijn onder nationale vergunningen gerealiseerd. Voor actuele vergunningen en de bijsluiter van hydroxyzine 25 kan men terecht bij CBG/Apotheek.nl en EMA-publicaties.

Lokale Belgische guidance

Volgens het NHG dient hydroxyzine kortdurend voorgeschreven te worden, met extra waakzaamheid voor ouderen en patiënten met polyfarmacie. Lareb blijft meldingen opvolgen en geeft veiligheidsalerts uit. Consumenten worden aangespoord de bijsluiter van hydroxyzine 25 te raadplegen en gebruik te maken van Apotheek.nl voor verdere informatie.

Geconsolideerde FAQ

Veelgestelde vragen (kort)

Is hydroxyzine verslavend? Hydroxyzine heeft geen klassiek afhankelijkheidsprofiel. Wel kan er gewenning en sedatie optreden, daarom is kortdurend gebruik aanbevolen (NHG).

Mag ik alcohol? Alcohol is absoluut af te raden. Het gebruik van hydroxyzine samen met alcohol kan leiden tot additive sedatie, wat het risico op vallen en ademhalingsproblemen verhoogt, volgens de waarschuwing van Lareb.

Waar koop ik het? Hydroxyzine is uitsluitend op recept verkrijgbaar via de apotheek. Het is niet vrij verkrijgbaar bij winkels zoals Kruidvat of Etos.

Praktische antwoorden

Hoe veilig voor ouderen? Begin met een lage dosis en monitor regelmatig op val- en hartproblemen. Bij risicopatiënten is een ECG aan te raden.

Zwangerschap/borstvoeding? Vermijd het gebruik van hydroxyzine in het eerste trimester van de zwangerschap en overleg altijd met een specialist.

Visuele gids

Aanbevolen visuals voor publicatie

Een informatieve infographic is nuttig om de werking van hydroxyzine weer te geven.

• Infographic 1: De werking (H1-blokkade → effecten sedatie/pruritus).
• Infographic 2: Doseerflowchart (voor volwassenen, kinderen, ouderen, en bij lever-/nierschade).

Daarnaast kan een tabel met bijwerkingen en onmiddellijke acties erg waardevol zijn. Dit kan helpen in geval van een syncope of overdose, met een duidelijke verwijzing naar SEH en ECG.

Pictogrammen en compliance

Het is belangrijk om pictogrammen te gebruiken, zoals "Niet samen met alcohol" en "Niet autorijden". Vergeet niet de ECG-waarschuwing voor risicopatienten op te nemen. Zorg ervoor dat de bijsluiter van hydroxyzine 25 mg goed zichtbaar is en maak een link naar Apotheek.nl of Thuisarts.nl.

Opslag en transport

Hydroxyzine moet worden opgeslagen bij een temperatuur onder de 25°C. Het is belangrijk om het medicijn te beschermen tegen licht en vocht. Syrups moeten goed worden afgesloten. Een koudeketen is niet nodig, zoals vermeld in de productinfo. Apotheken hebben standaardrichtlijnen voor de opslag van blisters en ampullen (25/50 mg).

Supply chain & kwaliteitscontrole

Het is cruciaal om de batch-release en parallelimport te monitoren. Houd verpakkingsinformatie en de bijsluiter van hydroxyzine 25 up-to-date via CBG/EMA. Dit zorgt ervoor dat het voldoet aan de GMP en kwaliteitsnormen voor injecteerbare ampullen.

Richtlijnen voor correct gebruik

Praktische adviezen voor voorschrijvers en apotheken

Voor het voorschrijven van hydroxyzine is het belangrijk om kortdurend gebruik te adviseren. Documenteer de indicatie en de ECG-status bij risicopatiënten en vermeld altijd rij- en alcoholwaarschuwingen op het recept en etiket. Verwijs de patiënt naar de bijsluiter van hydroxyzine 25 en Thuisarts.nl voor aanvullende informatie.

Patient education checklist

Controleer het medicatieoverzicht, zeker bij polyfarmacie. Bespreek de risico's van sedatie en valpreventie met de patiënt. Geef duidelijke instructies voor een gemiste dosis of een overdose; bij ernstige symptomen is het essentieel om naar de SEH te gaan. Meld ernstige bijwerkingen aan Lareb.

NHG & CBG compliance

Volg altijd de richtlijnen van het NHG en rapporteer veiligheidsissues aan Lareb/CBG. Bij Europese waarschuwingen is het van belang om de praktijkprotocollen te updaten volgens de richtlijnen van EMA/PRAC.

Stad	Regio	Levertijd
Amsterdam	Noord-Holland	5-7 dagen
Rotterdam	Zuid-Holland	5-7 dagen
Den Haag	Zuid-Holland	5-7 dagen
Utrecht	Utrecht	5-7 dagen
Eindhoven	Noord-Brabant	5-7 dagen
Groningen	Groningen	5-9 dagen
Breda	Noord-Brabant	5-9 dagen
Tilburg	Noord-Brabant	5-9 dagen
Arnhem	Gelderland	5-9 dagen
Nijmegen	Gelderland	5-9 dagen
Haarlem	Noord-Holland	5-9 dagen