Xenical

Basisinformatie Over Xenical

• INN (International Nonproprietary Name): Orlistat
• Merknamen Beschikbaar In Nederland: Xenical
• ATC Code: A08AB01
• Vormen & Doseringen: 120 mg capsules
• Fabrikanten In Nederland: F. Hoffmann-La Roche AG
• Registratiestatus In Nederland: Voorziening op recept
• OTC / Rx Classificatie: Rx

Belangrijkste Bevindingen Uit Recente Onderzoeken

Recente meta-analyses en Europese registratiestudies (2022–2025) bevestigen dat orlistat (merknaam xenical) effectief is bij gewichtsverlies. Bij gebruik volgens richtlijn leidt het tot een significante gewichtsreductie in vergelijking met placebo. Dit effect is vooral evident wanneer orlistat gecombineerd wordt met dieetbegeleiding. Toch zijn de resultaten relatief gematigd in vergelijking met GLP‑1‑agonisten. Dit komt voornamelijk door de verschillende werkingsmechanismen en tolerantieprofielen. In real-world data vanuit Nederlandse apotheekregistraties blijkt dat gastro-intestinale bijwerkingen, zoals olieachtige ontlasting en fecale urgentie, belangrijke redenen zijn voor het stoppen met het gebruik van xenical. Houd er rekening mee dat de Lareb-meldingen een vroege piek in deze GI-klachten benadrukken. Er zijn ook zeldzame meldingen van oxalaat-nefropathie. Studies die tot 2–4 jaar duren, tonen aan dat het zinvol kan zijn om door te gaan met orlistat als er ≥5% gewichtsverlies is na 12 weken. Als deze drempel niet wordt bereikt, wordt aangeraden om te stoppen. Voor de klinische toepassing is het van belang om de NHG-richtlijnen in acht te nemen: eerst leefstijlveranderingen doorvoeren en daarna medicatie voorschrijven indien nodig. Deze gegevens zijn samengevat uit EU/EMA-registratiedossiers en Nederlandse meldingen van Lareb en apotheekdata.

Klinisch werkingsmechanisme

Uitleg in eenvoudige taal

Orlistat, beter bekend als Xenical, werkt direct in de darmen. Het is een vetverbrander die ervoor zorgt dat ongeveer 30% van de vetten uit de voeding niet wordt opgenomen door het lichaam. Hoe? Door een enzym in de maag en alvleesklier, lipase, te blokkeren. Dit betekent dat als er minder vet wordt afgebroken, er ook minder calorieën worden opgenomen. Het resultaat? Minder gewicht. Dit maakt Xenical een populaire keuze voor mensen die willen afvallen.

Wetenschappelijke toelichting

Het werkingsmechanisme van orlistat is iets technischer. Orlistat vormt een covalente binding met het actieve serine-residu van lipase, wat de afbraak van triglyceriden vermindert. Dit leidt tot minder chylomicronvorming, de structuur die vetten in de bloedbaan brengt. Aangenomen wordt dat de systemische absorptie van orlistat minimaal is, waardoor het voornamelijk lokaal werkt en de bijwerkingen beheersbaar blijven.

Farmacokinetische punten

• Lokale werking met nauwelijks detecteerbare plasmaconcentraties.
• Een dosis-effect plateau is bereikt bij 120 mg drie keer per dag; hogere doses leveren geen extra voordelen op.

Klinische implicatie

Bij het gebruik van Xenical is het noodzakelijk om een dieet te volgen dat ongeveer 30% van de energie uit vetten bevat. Dit helpt bij het beperken van gastro-intestinale bijwerkingen, zoals diarree of buikpijn. Daarnaast is het goed om te weten dat alleen het gebruik van Xenical niet voldoende is. Het is belangrijk om het medicijn te combineren met leefstijlinterventies, zoals een gezonder dieet en regelmatige lichaamsbeweging, voor duurzame resultaten.

Interacties met voeding

Bij het gebruik van Orlistat, ook bekend als Xenical, moet men rekening houden met verschillende interacties met voeding. Dit medicijn vermindert de absorptie van vetoplosbare vitaminen zoals A, D, E en K, evenals bèta‑caroteen. Dit kan problemen veroorzaken bij langdurig gebruik. Daarom is het aan te raden om aan te vullen met een multivitamine. Deze supplementen moeten bij voorkeur gescheiden van de maaltijd of 2 uur na inname worden ingenomen.

Een voedingspatroon met minder vet, ongeveer 30% van de totale energie-inname, kan bovendien de gastro-intestinale (GI) bijwerkingen verminderen en de therapietrouw verbeteren. Dit is cruciaal, aangezien de effectiviteit van Orlistat sterk afhankelijk is van een gebalanceerd en caloriearm dieet.

Te vermijden geneesmiddelcombinaties

Orlistat kan ook de absorptie van lipofiele medicijnen verminderen, wat gevolgen kan hebben voor de werking van andere geneesmiddelen. Van bijzonder belang zijn specifieke interacties die monitoring vereisen:

• Cyclosporine: gebruik kan leiden tot verminderde blootstelling aan cyclosporine, wat essentieel is voor patiënten die dit medicijn gebruiken.
• Warfarine: er is een verhoging van de INR (International Normalized Ratio) bij gelijktijdig gebruik, wat betekent dat er aandacht nodig is voor de bloedstolling.

Gebruik in combinatie met anticonceptiepillen wordt over het algemeen als veilig beschouwd. Echter, bij chronische diarree of braken is extra anticonceptie aanbevolen om onbedoelde zwangerschap te voorkomen.

Het is cruciaal dat apothekers, zowel bij Apotheek.nl als in ziekenhuisfarmacieën, medicatiebewaking uitvoeren. Eventuele relevante meldingen moeten worden doorgegeven aan Lareb/CBG voor een adequaat toezicht op mogelijke bijwerkingen.

Stad	Regio	Levertijd
Amsterdam	Noord-Holland	5–7 dagen
Rotterdam	Zuid-Holland	5–7 dagen
Den Haag	Zuid-Holland	5–7 dagen
Utrecht	Utrecht	5–7 dagen
Eindhoven	Noord-Brabant	5–7 dagen
Tilburg	Noord-Brabant	5–7 dagen
Breda	Noord-Brabant	5–9 dagen
Groningen	Groningen	5–9 dagen
Haarlem	Noord-Holland	5–7 dagen
Arnhem	Gelderland	5–9 dagen
Leiden	Zuid-Holland	5–9 dagen
Zwolle	Overijssel	5–9 dagen
Almere	Flevoland	5–7 dagen
Amersfoort	Utrecht	5–9 dagen
Roosendaal	Noord-Brabant	5–9 dagen