Metoclopramide

Basis Informatie Over Metoclopramide

• Internationale Niet-Eigendomsnaam (INN): Metoclopramide
• Merknaam beschikbaar in Nederland: Primperan, Metoclopramide
• ATC Code: A03FA01
• Vormen & doseringen: Tabletten, injecties
• Fabrikanten in Nederland: Sanofi, Sandoz, Teva
• Registratiestatus in Nederland: Voorschrift/Geregistreerd
• OTC / Rx Classificatie: Receptplichtig

Belangrijkste Bevindingen Uit Recente Onderzoeken

Belangrijke Resultaten

Veiligheidsobservaties (Lareb-opmerkingen)

Controles en monitoring bij het voorschrijven zijn essentieel, vooral voor kwetsbare groepen zoals ouderen. Het informeren van patiënten over mogelijke bijwerkingen en het aanmoedigen om bijwerkingen te melden aan Lareb kan bijdragen aan betere patiëntveiligheid.

Interactieoverzicht

Interacties met voeding

Metoclopramide, een populaire medicatie voor misselijkheid en gastro-intestinale problemen, heeft een aantal belangrijke interacties met voeding. Het innemen van metoclopramide vlak voor een vetrijke maaltijd kan de opname vertragen, terwijl het prokinetische effect tevens de voedseltransit kan versnellen. Om het effect van metoclopramide te optimaliseren, is het aan te raden om het 30 minuten voor een maaltijd in te nemen. Dit maakt het niet alleen effectiever, maar kan ook helpen bij symptomen van gastroparalyse.

Te vermijden geneesmiddelcombinaties

Het is cruciaal om op de hoogte te zijn van belangrijke medicatie-interacties bij het gebruik van metoclopramide. Het gebruik samen met antipsychotica of andere dopamine-antagonisten kan de kans op extrapiramidale klachten aanzienlijk verhogen. Daarnaast bestaat er een verhoogd risico op QT-verlenging wanneer het gecombineerd wordt met QT-prolongerende middelen, zoals bepaalde antiaritmica en antidepressiva. Bij gebruik van deze medicijnen is voorzichtigheid geboden. Het combineren van domperidon en metoclopramide is niet zinvol, gezien ze beide prokinetica zijn; deze combinatie kan leiden tot systeeminteracties die de effectiviteit niet verbeteren.

Wees ook voorzichtig met serotonerge middelen, aangezien er theoretisch invloed kan zijn op het serotonine-evenwicht. Metoclopramide verhoogt de prolactine-niveaus, wat extra aandacht vereist bij gelijktijdig gebruik van oestrogene medicijnen. Apothekers kunnen interacties verifiëren via het Farmacotherapeutisch Kompas of Apotheek.nl, en voor risicoprofielen is overleg met een specialist of psychiater vaak noodzakelijk. Bij intraveneus gebruik van metoclopramide geldt ook dat gelijktijdige toediening van sedativa de sedatie versterkt, wat potentieel gevaarlijk kan zijn.

Analyse van patiëntervaringen

Enquêtegegevens (Consumentenbond)

Uit enquêtes en online reviews, zoals die van de Consumentenbond, blijkt er een gemengd beeld te zijn van de ervaringen met metoclopramide. Terwijl veel patiënten snelle verlichting van misselijkheid en verbetering bij migraine of gastroparalyse melden, zijn er ook frequente meldingen van slaperigheid en verminderde concentratie. Dit benadrukt het belang van bijwerkingen bespreken met zorgverleners.

Forumtrends (Thuisarts.nl)

Op platforms zoals Thuisarts.nl komen praktische tips vaak terug: start met een lage dosis en wees voorzichtig met rijvaardigheid. Gebruikers rapporteren eerder positieve resultaten op de korte termijn, maar er zijn ook zorgen over de bijwerkingen bij herhaald gebruik. Belangrijke thema’s in de discussie zijn angsten rondom het gebruik tijdens de zwangerschap en borstvoeding, evenals vragen zoals "Mag je metoclopramide tijdens zwangerschap?" en "Is metoclopramide veilig bij borstvoeding?". Het is ook opmerkelijk dat de respons bij kinderen varieert, met meldingen van acute dystonie, waarvoor soms spoedmedicatie nodig was. Veel patiënten adviseren om bij vragen of bijwerkingen de apotheek of arts te raadplegen en om deze bijwerkingen te melden bij Lareb.

Distributie- en prijslandschap

Apotheek.nl versus lokale apotheken

In Nederland is metoclopramide receptplichtig. Op Apotheek.nl is er brede informatie over de verschillende formuleringen en de beschikbaarheid van metoclopramide, maar de daadwerkelijke aflevering gebeurt via openbare apotheken. Drogisterijen zoals Etos en Kruidvat verkopen metoclopramide niet zonder recept. Er zijn diverse merknamen zoals Primperan, geleverd door fabrikanten zoals Sandoz en Teva.

Vergoeding door de verzekering

Wat betreft de prijsstelling van metoclopramide, variëren deze afhankelijk van de formulering. Generieke tabletten zijn doorgaans goedkoper, en de verpakkingseenheden en orale oplossingen beïnvloeden de totale kosten. Wat vergoedingen betreft, hangt de dekking onder de Zorgverzekeringswet af van de indicatie en de specifieke verzekeringspolis. Acute en ziekenhuisbehandelingen worden vaak vergoed vanuit de ziekenhuiszorg, terwijl gebruik in thuisomstandigheden onder de basisverzekering kan vallen bij medische noodzaak. Het is belangrijk om polisvoorwaarden te controleren en samen te werken met apothekers voor administratieve afhandeling van DBC. Online aankopen zonder recept behoren tot de illegale praktijken en brengen aanzienlijke risico's met zich mee. Apothekerscheck is essentieel vanwege contra-indicaties en mogelijke interacties.

Alternatieve opties

Vergelijkingstabel

Bij het overwegen van alternatieve opties voor metoclopramide is het belangrijk om de voor- en nadelen te overwegen van andere beschikbare geneesmiddelen:

• Domperidon: Dit perifeer prokineticum heeft minder centrale bijwerkingen, maar het risico op QT-verlenging en cardiotoxiciteit is aanwezig.
• Ondansetron/Granisetron: Krachtige 5-HT3-antagonisten, ideaal voor chemotherapie-inductie, maar zonder prokinetische effecten.
• Prochlorperazine/Promethazine: Effectieve anti-emetica, maar met verhoogde sedatie en anticholinerge bijwerkingen.
• Cisapride: Teruggetrokken vanwege ernstige hartarritmieën, maar historisch gezien vergeleken met metoclopramide.

Metoclopramide biedt de voordelen van zowel prokinetische als anti-emetische werking, maar de centrale bijwerkingen en stijging van prolactine zijn nadelen. De keuze tussen deze medicijnen hangt sterk af van de indicatie. Bij maagledigingsstoornissen blijkt metoclopramide vaak superieur, terwijl bij patiënten met een hoog risico op extrapiramidale symptomen of Parkinson de voorkeur uitgaat naar alternatieven. Voor klinische besluitvorming is het raadzaam om richtlijnen van het NHG, ziekenhuisprotocollen en advies van de CBG/EMA te raadplegen.

Regelgevende status (CBG, EMA)

Registratie en voorschrijfbeperkingen

Internationaal en in Nederland is metoclopramide geregistreerd als RX-only. Het ATC-code A03FA01 onderstreept de opname als essentieel geneesmiddel volgens de WHO. De EMA en CBG geven richtlijnen uit met nadruk op het beperken van de behandelduur om het risico op tardieve dyskinesie te minimaliseren. Er is de verplichting om ernstige bijwerkingen te melden. De nationale instanties (CBG, Lareb, NVZA) hebben hun waarschuwingen aangescherpt na signalen van bijwerkingen, en apotheken zijn verplicht tot counselingsgesprekken bij aflevering van metoclopramide.

Nationale meldkamers en waarschuwingen

Voor schrijven en actuele bijsluiters kunnen professionele zorgverleners het CBG en de Europese EPAR via EMA raadplegen. Bij meldingen en praktijkinformatie kunnen patiënten en zorgverleners terecht bij Lareb en Apotheek.nl. Verzekerings- en vergoedingskaders werken onder de Zorgverzekeringswet, waarbij apothekers en voorschrijvers verantwoordelijk zijn voor adequate documentatie. Sinds 2020 zijn er in Nederland trends waarneembaar naar kortdurende protocollen en actieve monitoring van herhaalde voorschriften door huisartsen en ziekenhuizen, wat de veiligheid van metoclopramide in de zorg moet waarborgen.

Geconsolideerde FAQ

Veelgestelde vragen over metoclopramide zijn van belang voor gebruikers en patiënten die vragen hebben over dit geneesmiddel. Hier zijn de antwoorden op enkele van die vragen:

Mag je metoclopramide tijdens zwangerschap?

Soms is het gebruik van metoclopramide tijdens de zwangerschap toegestaan, vooral bij hyperemesis. Er dient echter altijd een risico-batenafweging te worden gemaakt. Overleg met een gynaecoloog is sterk aangeraden, en meld het gebruik bij Lareb.

Werkt het snel?

Metoclopramide werkt doorgaans snel. Bij intraveneuze (IV) of intramusculaire (IM) toediening is het effect vaak binnen 10–30 minuten merkbaar. Bij orale inname kan het 30–60 minuten duren voordat het effect intreedt. Het moment van innemen is dus belangrijk.

Kan je zonder recept kopen?

In Nederland is metoclopramide receptplichtig. Het wordt niet aanbevolen om het zonder recept te kopen, omdat dit kan leiden tot onveilige situaties.

Is het veilig voor kinderen?

Ja, metoclopramide kan veilig worden toegediend aan kinderen met de juiste doseeraanpassing. Voor kinderen is de aanbevolen dosering 0,1–0,15 mg/kg elke 8 uur, met een maximale dosis van 10 mg per keer. Raadpleeg altijd een kinderarts of het kinderformularium voor advies.

Wat bij gemiste dosis/overdosering?

Als een dosis vergeten is, neem deze dan zodra je eraan denkt, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis. In geval van overdosering moet er direct medische hulp worden ingeschakeld. Symptomen kunnen sedatie of extrapiramidale symptomen omvatten.

Kan het tijdens borstvoeding?

Het gebruik van metoclopramide tijdens borstvoeding kan leiden tot verhoogde prolactinewaarden. Dit valt te bespreken met een arts om de risico's en voordelen goed af te wegen.

Zijn er zetpillen?

Ja, in sommige markten zijn er metoclopramide zetpillen beschikbaar. Het is raadzaam om dit te controleren bij de apotheek als je specifiek op zoek bent naar een zetpil.

Leveringstijden in Nederland