Danazol

Belangrijkste Bevindingen Uit Recente Onderzoeken

Belangrijke Studies 2022–2025 (Europese/Nederlandse Data)

De recente literatuur met betrekking tot de toepassing van danazol heeft enkele belangrijke bevindingen opgeleverd. Ondanks dat er geen grote nieuwe gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken (RCT’s) zijn die deze stof herintroduceren als eerstelijnsbehandeling, blijft het grootste deel van het bewijs observationeel. Oudere RCT's worden aangevuld met gegevens uit Europese registratieregistraties en casusseries.

Belangrijkste Resultaten

Uit Europese farmacovigilantiedata, evenals signalen van het CBG en EMA, komen aanhoudende zorgen naar voren over verschillende bijwerkingen, waaronder leverfunctiestoornissen, thrombo-embolie en androgeniserende effecten. In Nederland wijzen meldingen van bijwerkingen via Lareb vooral op stemmingswisselingen, acne en verhoogde leverwaarden.

Veiligheidsobservaties (Lareb-opmerkingen)

Recente trends tonen een afname in het gebruik van danazol voor fibrocystische borstziekten, vooral door de beschikbaarheid van betere alternatieven. Echter, danazol behoudt zijn positie als profylaxe voor hereditair angio-oedeem bij geselecteerde patiënten. Het is van belang om een voorkeur voor kortdurend gebruik en regelmatige monitoring te hanteren, waaronder de controle van leverenzymen, lipiden en bloeddruk.

Voor de praktijk is het essentieel om updates van het CBG en EMA te bespreken, evenals de richtlijnen van het NHG voor mogelijke alternatieven en signalen van bijwerkingen te raadplegen via Lareb. Deze stappen zijn cruciaal om de veiligheid en effectiviteit van danazol in de behandelstrategie van gynaecologische aandoeningen te waarborgen.

Klinisch Werkingsmechanisme

Danazol is een synthetisch steroid dat antigonadotrope en androgeenachtige eigenschappen bezit. Door het verminderen van oestrogeensignalering en het remmen van ovulatie en menstruele stimulatie, kan het effectief pijnlijke symptomen van endometriose en hormonale borstklachten verlichten.

Wetenschappelijke Toelichting

Farmaceutisch valt danazol onder de ATC-code G03XA01. Het werkt deels door remming van de hypothalamus-pituitary-gonadale as en binding aan verschillende steroidreceptoren. De farmacodynamica omvat een daling van de oestradiolproductie en een stijging van sex hormone binding globuline (SHBG) met directe androgenale effecten op de huid en haar.

Danazol wordt meestal oraal ingenomen in capsulevorm (50–200 mg) en metaboliseert in de lever. Er bestaat een risico op accumulatie bij leverfunctiestoornissen, wat een contra-indicatie vormt. Vanwege de androgeniserende bijwerkingen zoals stemverdikking en hirsutisme is monitoring van leverfunctie en lipiden vereist en verplicht.

Reikwijdte Van Goedgekeurd En Off-Label Gebruik

Volgens de productinformatie en Europese registers zijn de goedgekeurde indicaties van danazol onder andere endometriose, fibrocystische borstaandoeningen en profylaxe van hereditair angio-oedeem. De beschikbaarheid varieert echter per land, waarbij in Nederland danazol op recept verkrijgbaar is, maar vaak beperkt inzetbaar door veiligheidszorgen.

Nederlandse Goedkeuringen (CBG)

De classificatie door CBG en EMA speelt een sleutelrol in de registratie en inhoud van de bijsluiter in Nederland. Met de afname in het gebruik voor chronische gynaecologische klachten, zoals endometriose, wordt er steeds vaker gekozen voor alternatieve behandelingen zoals GnRH-agonisten of progestagenen.

Opvallende Off-Label Trends

Het off-label gebruik van danazol is simpelweg gereduceerd tot specialistische indicaties, voornamelijk bij patiënten voor wie de standaardtherapie gefaald heeft. Voor zeldzame aandoeningen zoals hereditair angio-oedeem blijft danazol echter een levensvatbaar alternatief, vooral wanneer modernere profylactica niet beschikbaar of niet vergoed zijn.

Doseringsstrategie

Bij het toepassen van danazol dienen de NHG-richtlijnen in acht genomen te worden. Het gebruik moet plaatsvinden volgens de productinformatie in gedeelde doses, waarbij men begint met een lage dosis en geleidelijk naar effect en tolerantie titreren. Voor endometriose is de gebruikelijke dosering tussen de 200 en 800 mg per dag, doorgaans gestart op 400 tot 800 mg en verlaagd naar de laagst effectieve dosis.

Algemene Dosering (NHG-richtlijnen)

De NHG-richtlijnen adviseren terughoudendheid met androgenen. Overleg met een specialist is van belang bij het starten en het bepalen van de individuele dosering. Voor fibrocystische borstziekten geldt een kortdurende behandeling met 100 tot 400 mg per dag, terwijl de profylactische dosering voor hereditair angio-oedeem tussen de 200 en 600 mg per dag ligt, afhankelijk van de respons van de patiënt.

Een belangrijke praktijkadvies is om de doseringen te splitsen (bijvoorbeeld ochtend/avond) en de behandelduur meestal te beperken tot 3 tot 6 maanden bij endometriose, met een maximum van 9 maanden bij klinische noodzaak.

Veiligheidsprotocollen

Het is cruciaal om de contra-indicaties van danazol goed in de gaten te houden. Het gebruik is niet toegestaan tijdens zwangerschap of lactatie, alsook bij actieve of voorgeschiedenis van trombo-embolische aandoeningen en ernstige leverinsufficiëntie.

Bijwerkingen (Lareb-waarschuwingen)

Het bijwerkingenprofiel van danazol omvat een scala van androgenale effecten zoals acne, hirsutisme, stemverdikking, en menstruatiestoornissen. Lareb meldt bovendien ernstige leverafwijkingen en stemmingsveranderingen; patiënten moeten daarom goed geïnformeerd worden over tekenen van leverdisfunctie zoals icterus en donkere urine. Monitoring is essentieel en omvat baseline en periodieke leverfunctietests, lipiden, bloeddruk en klinische beoordeling.

Interactieoverzicht

Bij het gebruik van danazol zijn er belangrijke interacties om op te letten die de veiligheid en effectiviteit kunnen beïnvloeden.

Interacties met voeding

Er zijn geen kritieke voedselinteracties bekend met danazol. Desondanks is het essentieel om voorzichtig te zijn met alcohol, aangezien dit de belasting van de lever verhoogt. Vermijd vetrijke maaltijden bij het innemen van het medicijn, omdat dit de absorptie licht kan beïnvloeden.

Te vermijden geneesmiddelcombinaties

Bij het gebruik van danazol moeten verschillende zorgwekkende combinaties vermeden worden:

• Sterke CYP3A4-remmers of -inductoren kunnen de plasmaconcentraties van danazol veranderen.
• Combinaties met oestrogenen en sommige antipsychotica verhogen het risico op trombose.
• Vermijd hepatotoxische middelen.
• Controleer bij gelijktijdig gebruik van bloedverdunners vanwege mogelijke veranderingen in INR-waarden.
• Statines kunnen het risico op hepatotoxiciteit en myopathie verhogen door veranderingen in lipiden.
• Let ook op anti-epileptica die dosiseffecten kunnen hebben.
• Wees voorzichtig met andere hormoontherapieën omdat deze de effectiviteit kunnen verminderen.

Een checklist voor apotheken bestaat uit het screenen van medicatielijsten en het signaleren van combinaties die risico's met zich meebrengen. Dit kan via platforms zoals Apotheek.nl en de G-standaard.

Analyse van patiëntervaringen

Enquêtegegevens (Consumentenbond)

Patiënten ervaren danazol soms als effectief voor pijnreductie bij endometriose, maar er is veel frustratie over androgeniserende bijwerkingen zoals acné, verhoogde haargroei en stemverandering. Dit heeft invloed op het zelfbeeld van veel gebruikers.

Forumtrends (Thuisarts.nl)

Discussies op forums, zoals die van Thuisarts.nl, laten zien dat de kwaliteit van leven varieert. Sommige patiënten ervaren snelle verlichting van pijn en vermoeidheid, terwijl anderen stoppen vanwege bijwerkingen zoals stemmingsveranderingen en depressieve klachten. Lareb-meldingen bevestigen deze bevindingen.

Om de kwaliteit van de zorg te verbeteren, is het belangrijk om duidelijke verwachtingen te scheppen bij start van de behandeling en regelmatige follow-up te houden. Patiënten kunnen terecht bij platforms als Thuisarts.nl en Apotheek.nl voor meer informatie. Apotheken spelen een sleutelrol in counseling en kunnen helpen bij het herkennen van bijwerkingen.

Distributie- en prijslandschap

Apotheek.nl versus lokale apotheken

Danazol, vaak onder de merknaam Cyclomen, wordt aangeboden in capsulevorm van 50, 100 of 200 mg. De beschikbaarheid kan variëren, dus controleer altijd actuele voorraden op Apotheek.nl en bij lokale apotheken.

Vergoeding door de verzekering

De vergoeding voor danazol hangt af van de voorgeschreven indicatie en de zorgverzekeraar. Voor zeldzame aandoeningen zoals erfelijk angio-oedeem kan de vergoeding plaatsvinden via specialistische zorg. Dit maakt overleg met de voorschrijvende specialist cruciaal. Apotheken kunnen patiënten adviseren over mogelijke substituten en leveringsproblemen.

Alternatieve opties

Vergelijkingstabel

Bij de behandeling van endometriose en fibrocystische borsten zijn er diverse alternatieven voor danazol, zoals:

• GnRH-agonisten (bijvoorbeeld leuproreline)
• Progestagenen (bijvoorbeeld medroxyprogesteron)
• Hormoonspiraal

Bovendien zijn er moderne profylactica voor erfelijk angio-oedeem zoals C1-esteraseremmers.

Voor- en nadelen

Voordelen van danazol zijn onder andere:

• Orale toediening
• Snelle symptomenverlichting bij sommige patiënten
• Kosteneffectief

De nadelen omvatten androgeniteit en hepatotoxiciteit, evenals de beperkte indicatie. Voor patiënten die een alternatieve behandeling overwegen, kunnen GnRH-agonisten effectief zijn, maar kunnen bijwerkingen zoals botverlies veroorzaken.

Regelgevende status (CBG, EMA)

Danazol is erkend door de CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen) en EMA (European Medicines Agency) onder de INN “Danazol”. Het valt onder de ATC-code G03XA01. Het gebruik van danazol is gereguleerd, met specifieke waarschuwingen voor levertoxiciteit, zwangerschap en een geschiedenis van trombo-embolie.

In Nederland houdt het CBG toezicht op de registratie, bijsluiters en veiligheidsupdates. Regelgevende goedkeuring en markttoelating kunnen per land verschillen, en sommige merken zijn van de markt genomen vanwege vraag en veiligheidszorgen. Voorschrijvers dienen actuele communicatie van het CBG en EMA te raadplegen voor gebruik.

Geconsolideerde FAQ

Patiëntvragen

Bij het gebruik van danazol komen vaak verschillende vragen naar voren. Een van de meestgestelde vragen is: Is danazol veilig tijdens de zwangerschap? Het antwoord is nee, omdat dit medicijn absoluut gecontra-indiceerd is. Dit komt door de risico’s van masculiniserende effecten en teratogeniciteit.

Een andere veel voorkomende vraag betreft de gebruiksduur: Hoe lang mag ik het gebruiken? In de meeste gevallen is een gebruiksduur van 3 tot 6 maanden voor endometriose gewoonlijk voldoende, met een maximum van 9 maanden. Bij erfelijke angio-oedeem (HAE) kan een onderhoudsbehandeling nodig zijn, met frequente herbeoordeling.

Het is essentieel om te weten welke monitoring verplicht is. Dit omvat baseline leverfunctietests, lipidenprofiel, bloeddrukmetingen en een klinische beoordeling.

Bij stemmingsveranderingen is het raadzaam om het gebruik van danazol te stoppen en een specialist te raadplegen. Het is ook belangrijk om bijwerkingen te melden aan Lareb.

Voor vragen over het combineren van anticonceptiva met danazol, geldt dat dit complex is. Interacties en een verhoogd risico op trombo-embolie vereisen individuele beoordeling door een arts. Bij twijfels over betrouwbare informatie, raadpleeg bronnen zoals Thuisarts.nl, Apotheek.nl, en NHG-richtlijnen.

Klinische vragen

Zorgprofessionals kunnen zich afvragen over de bijwerkingen van danazol. Het is belangrijk om patiënten goed voor te lichten over mogelijke effecten, zoals gewichtstoename, acne, of stemmingswisselingen. Daarnaast is het van belang om aandacht te besteden aan de indicaties, contra-indicaties en monitoring tijdens het gebruik.

Visuele gids

Belangrijke iconen en waarschuwingen

In de apotheek of kliniek kan een visuele aanpak nuttig zijn. Maak gebruik van eenvoudige schema's met pictogrammen om belangrijke waarschuwingen te communiceren. Voorbeeldsymbolen kunnen zijn:

• Zwangerschap contra-indicatie: zwanger symbool met een kruis
• Levermonitoring: bloedbuis pictogram
• Trombosewaarschuwing: been met pijn pictogram
• Androgenen: stem- en haaricoon

Schema voor monitoring

Een monitoring-schema kan als volgt worden weergegeven:

• Baseline: AST/ALT, bilirubine, lipiden, bloeddruk;
• 1–3 maanden na start: herhaling van AST/ALT en klinische beoordeling;
• Bij een stabiel beeld: elke 3–6 maanden controleren.

Afdrukken voor patiënten kunnen handig zijn, met daarbij verwijzingen naar Thuisarts.nl, Apotheek.nl, en Lareb voor verdere informatie.

Opslag en transport

Apotheekrichtlijnen

Voor de opslag van danazol gelden specifieke richtlijnen. Bewaar het medicijn onder normale farmaceutische condities, bij een temperatuur tussen 15–25°C, beschermd tegen vocht en licht. Er zijn geen speciale koelketen vereist. Informeer bij distributie via de apotheekketen over de houdbaarheid en bewaarcondities.

Patiëntinformatie bij uitgifte

Bij de uitgifte van danazol aan patiënten is het belangrijk hen te adviseren over de opslag. Adviseer ze om de capsules op kamertemperatuur te bewaren, uit de buurt van kinderen en niet in de badkamer. Bij ontvangst moeten patiënten de batch- en expiratiedatum controleren.

Bij een vermoeden van een overdosis is het advies om direct contact op te nemen met de huisarts of de spoedeisende hulp. Behandelmethoden zijn ondersteunend. Bij medicijntekorten houdt de apotheek zich bezig met de zoektocht naar generieke import via EUDRA of CBG-gereguleerde kanalen, en informeert de patiënt over mogelijke alternatieven.

Richtlijnen voor correct gebruik

Voor voorschrijvers

Voor voorschrijvers is het essentieel om de indicatie goed te documenteren en hen te informeren over contra-indicaties. Verkrijg altijd geïnformeerde toestemming van de patiënt. Begin met een lage dosis, plan monitoring (leverfuncties, lipiden, bloeddruk) en evalueer het effect binnen 8–12 weken.

Vermijd voorschrijving bij zwangerschap of tijdens plannen en bespreek anticonceptiemogelijkheden met de patiënt.

Voor patiënten (Thuisarts.nl adaptatie)

Patiënten dienen instructies te volgen zoals het splitsen van doses, bijvoorbeeld ’s ochtends en ’s avonds. Ze moeten niet abrupt stoppen zonder overleg en moeten direct contact opnemen bij bijwerkingen. Gebruik hulpmiddelen zoals voorschrijfsjablonen in het EPD en meldingsinstructies voor bijwerkingen via Lareb.

Voor aanvullende informatie kunnen de NHG-richtlijnen, Thuisarts.nl voor patiëntinformatie, en CBG/EMA voor veiligheidsupdates geraadpleegd worden. Verzeker ook dat de verzekeringsaspecten via de Zorgverzekeringswet worden gecontroleerd bij voorschrijven.