Chloroquine

Basisinformatie Over Chloroquine

• Internationale Niet-Eigendomsnaam (INN): Chloroquine
• Beschikbare Merknamen in Nederland: Aralen, Nivaquine, Lariago
• ATC-code: P01BA01
• Vormen & doseringen: Tabletten, injecties
• Fabrikanten in Nederland: Sanofi, Ipca
• Registratiestatus in Nederland: Geregistreerd voor malaria en reumatische aandoeningen
• OTC / Rx-classificatie: Voorschriftplichtig

Belangrijkste Bevindingen Uit Recente Onderzoeken

Recent onderzoek toont aan dat chloroquine niet effectief is voor behandelingen buiten de klassieke indicaties van malaria en reumatische aandoeningen. Systematische reviews en analyses van Europese farmacovigilantie tussen 2020 en 2024 bevestigen deze waarheid. Grote gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken en meta-analyses hebben geen consistente klinische voordelen aangetoond voor COVID-19. Deze bevindingen leidden tot beleidsreacties van het Europees Medicijnagentschap (EMA) en het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) hier in Nederland. Dit resulteerde in een afname van off-label gebruik van chloroquine. In Nederland heeft Lareb, het Nederlands bijsluitersysteem, verhoogde meldingen van hartritmestoornissen en visusproblemen gerapporteerd door onjuist langdurig gebruik van chloroquine. Het Nederlands Huisarts Genootschap (NHG) benadrukt de noodzaak van striktere indicatiestellingen en cardiologische voorcontroles voor patiënten die chloroquine gebruiken.

Belangrijkste Resultaten

De recente trends rondom chloroquine zijn zorgwekkend. Er is een duidelijke afname van het gebruik bij malaria, voornamelijk door de resistentie die is vastgesteld volgens de WHO. Ook is er een verschuiving naar artemisinin-combinaties als eerste keus in de behandeling. Dit versterkt de bevestiging van de noodzaak voor oogheelkundige opvolging bij langdurig gebruik van chloroquine, vooral in een behandelingssituatie.

Veiligheidsobservaties (Lareb-opmerkingen)

Ontvangen meldingen aan Lareb concentreerden zich vooral op QT-verlenging, syncope en visusklachten. Apothekers op Apotheek.nl hebben ook een toename opgemerkt in vragen over interacties met andere geneesmiddelen die de QT-tijd verlengen. Dit is een belangrijke overweging bij de behandeling van patiënten die chloroquine gebruiken.

Het gebruik van chloroquine is dus niet zonder risico's. Gezien de evoluerende situatie is het cruciaal voor zorgverleners om de laatste richtlijnen en veiligheidssignalen te volgen, vooral gezien de recente waarschuwingen van nationale toezichthouders.

Klinisch Werkingsmechanisme

Chloroquine is een antiprotozoair middel dat vooral parasieten in het bloed en lysosomen van cellen beïnvloedt. Wanneer het wordt gebruikt voor malaria, accumuleert het in het parasitische vacuool en remt de ontgifting van haem, wat leidt tot de dood van de parasietcellen. Voor immuunmodulerende toepassingen zoals systemische lupus erythematodes (SLE) en reumatoïde artritis beïnvloedt chloroquine de lysosomale pH en immuuncelsignaalroutes, wat helpt om ontstekingen te verminderen.

Wetenschappelijke Toelichting

Op moleculair niveau verhoogt chloroquine de intra-lysosomale pH, remt het processen die verband houden met autofagie, en verstoort het de hemozoinvorming in Plasmodium. Deze biologische effecten helpen niet alleen bij het antiparasitaire effect, maar ook bij de immuunsuppressieve eigenschappen van het middel, wat het belang van het monitorten van toxiciteitsrisico's (vooral retinale en myocardiale effecten) onderstreept.

Al deze bevindingen benadrukken de noodzaak voor zorgverleners om een goed geïnformeerd en voorzichtig gebruik van chloroquine voor te staan, vooral als het gaat om langdurige of off-label gebruik.

Interactieoverzicht

Interacties met voeding

Voeding kan de farmacokinetiek van chloroquine slechts minimaal beïnvloeden.

Wanneer chloroquine gelijktijdig met voedsel wordt ingenomen, kan de absorptie iets vertraagd zijn. Dit is meestal klinisch niet relevant.

Voor pediatrische siropen, zoals die voor kinderen, kan de suikerinhoud in de siroop de gastro-intestinale effecten beïnvloeden. Dit is belangrijk voor kinderen met diabetes; deskundig advies van een apotheker is hier cruciaal.

Te vermijden geneesmiddelcombinaties

Er zijn enkele belangrijke interacties om in gedachten te houden bij het gebruik van chloroquine.

Gelijktijdig gebruik van andere middelen die QT-verlenging veroorzaken, zoals bepaalde anti-aritmica, antidepressiva of sommige antibiotica, kan het risico op torsades de pointes verhogen.

Daarnaast verhogen middelen die het convulsiedrempel verlagen het epilepsierisico.

Bij de combinatie met bepaalde antiretroviralia of antituberculotica is het belangrijk op te letten voor CYP-interacties.

Bij twijfel is het raadzaam om gebruik te maken van interactie-checkers of om advies te vragen bij lokale apotheken zoals Apotheek.nl, Etos of Kruidvat.

Analyse van patiëntervaringen

Enquêtegegevens (Consumentenbond)

Uit enquêtes vergelijkbaar met die van de Consumentenbond blijkt er veel variatie te zijn in de tevredenheid van patiënten die chloroquine gebruiken.

Voor degenen die het gebruiken bij reumatische aandoeningen, ervaren ze vaak een afname van symptomen. Maar er bestaan serieuze zorgen over mogelijke oogrisico’s en een onduidelijke monitoring.

De beschikbaarheid van het medicijn via apotheken en huisartsen, samen met vergoedingen, blijken ook significante invloeden te hebben op de algehele tevredenheid van chronische gebruikers.

Forumtrends (Thuisarts.nl)

Op Thuisarts.nl en verschillende patiëntenfora komen vragen over bijwerkingen, wijzigingen in de dosering en interacties regelmatig voor.

Patiënten stellen specifieke vragen omtrent oogcontroles bij optometristen of oogartsen en verlangen duidelijke informatie van hun apotheek.

Deskundigen van Thuisarts.nl en de Consumentenbond adviseren om bij symptomen zoals duizeligheid, hartritmestoornissen of veranderingen in het gezichtsveld contact op te nemen met de huisarts.

Distributie- en prijslandschap

Apotheek.nl versus lokale apotheken

Chloroquine is alleen op recept verkrijgbaar. Apotheek.nl biedt waardevolle productinformatie en levertijdindicaties voor gebruikers.

Lokale apotheken, inclusief Etos en Kruidvat, kunnen soms informatie geven over OTC-producten, maar chloroquine blijft in de Rx-categorie.

De voorraad van merk- en generieke versies, zoals Aralen, Nivaquine en Lariago, verschilt per leverancier en land.

Generieke leveranciers zoals Ipca en lokale producenten zoals Emzor en Medreich beïnvloeden de beschikbaarheid van chloroquine.

Vergoeding door de verzekering

In Nederland valt de behandeling met chloroquine meestal onder de basisverzekering, mits deze medisch noodzakelijk is en voorgeschreven volgens de NHG- en CBG-richtlijnen.

Het is essentieel om de voorwaarden van de Zorgverzekeringswet en verzekeringspolissen te controleren voor de vergoeding van langdurige therapeutische indicaties.

Bij off-label gebruik van chloroquine kan de vergoeding vaak beperkt zijn of afhankelijk van individuele toestemming van de verzekeraar.

Alternatieve opties

Vergelijkingstabel

Bij het overwegen van alternatieven voor chloroquine kunnen de volgende opties worden bekeken:

• Hydroxychloroquine: Heeft vergelijkbare immunomodulerende eigenschappen, vaak beter veiligheidsspectrum, en wordt gebruikt voor SLE en RA.
• Artemisinine-combinaties: Eerste keuze voor malaria in resistentiegebieden.
• Mefloquine en primaquine: Indicatie-afhankelijk, afhankelijk van resistentie en hypnozoieten.

Bij het vergelijken van opties zijn effectiviteit, resistentiepatronen, bijwerkingen en monitoringbehoeften cruciaal.

Voor- en nadelen

Chloroquine is goedkoop en wijdverbreid verkrijgbaar. Echter, de risico’s van resistentie en cardioretinale complicaties beperken het gebruik.

Hydroxychloroquine vertoont doorgaans lagere risico’s op retinale schade bij langdurig gebruik, volgens verschillende reviews.

Artemisinine-derivaten zijn superieur in gebieden met resistente P. falciparum maar zijn mogelijk niet geschikt voor klassieke off-label indicaties.

Regelgevende status (CBG, EMA)

Toezicht en goedkeuring

CBG en EMA houden toezicht op de registreerstatus en veiligheidsupdates van chloroquine.

Dit middel is historisch goedgekeurd in de EU en VS voor malaria en enkele reumatische indicaties. Toepassingen voor COVID-19 zijn inmiddels teruggedraaid na resultaten van gerandomiseerde gecontroleerde studies.

Agenties adviseren post-marketing surveillance en restricties voor langdurig gebruik van chloroquine.

In Nederland dienen voorschrijvers de NHG-richtlijnen en Lareb-meldingen te volgen. CBG publiceert regelmatig updates met registratie-informatie en mogelijke restricties.

Patiënten wordt aangeraden om regelmatig de bulletins van de apotheek en CBG/EMA te raadplegen voor actuele veiligheidssignalen.

Geconsolideerde FAQ

Er zijn veel vragen rondom chloroquine, en het is belangrijk om goed geïnformeerd te zijn. Hier zijn de meest voorkomende vragen:

• Is chloroquine beschikbaar zonder recept? Nee — Rx‑plichtig in Nederland.
• Moet ik oogcontrole krijgen? Ja, bij chronisch gebruik wordt regelmatige oftalmologische controle aanbevolen.
• Is het veilig bij COVID‑19? Grote RCT’s tonen geen bewezen voordeel; regelgevers ontraden routinegebruik.
• Wat te doen bij gemiste dosis? Direct innemen tenzij bijna tijd voor volgende; niet verdubbelen.
• Overdosering? Medisch spoedeisend (aritmie, convulsies).

Voor meer gedetailleerde informatie, kan er altijd advies gevraagd worden aan de huisarts, of geraadpleegd worden op Apotheek.nl, Lareb en NHG‑richtlijnen voor Nederland. Bij vragen over niet‑RX‑producten kan de apotheker bij Etos of Kruidvat geraadpleegd worden.

Visuele gids

Pictogrammen die voorschrijvers en patiënten helpen

Een goede visuele gids is cruciaal voor zowel voorschrijvers als patiënten. Hier zijn enkele nuttige pictogrammen:

• Verpakkingsherkenning: Aralen (250/500 mg), Nivaquine (100 mg), Lariago (India).
• Waarschuwingspictogrammen: QT‑risico, retinopathie‑monitoring, zwangerschapsoverwegingen.

Infographic-issues (voor Nederlandse praktijk)

Het ontwerp van een korte infographic voor apotheekzuilen en Thuisarts.nl moet indicatie, dosis-schema, belangrijke contra‑indicaties en wanneer Lareb te melden. Hierbij is het belangrijk om kleuren te gebruiken die volgen op NHG en Apotheek.nl-stijl, en een link naar CBG/EMA‑bulletins toe te voegen. Verpakkingsformaten en sterktes, inclusief siroop voor pediatrie, moeten ook vermeld worden.

Opslag en transport

Veilige opslag van chloroquine is essentieel. Bewaar het medicijn bij kamertemperatuur (15–25°C), beschermd tegen licht en vocht. Houd het buiten het bereik van kinderen; accidentele inname kan fataal zijn.

Bij apotheeklogistiek moeten de houdbaarheidsdatum en GMP‑leveranciers (zoals Sanofi, Ipca en lokale producenten zoals Emzor) gecontroleerd worden. Bij vervoer van medische pakketten moet men de nationale regels voor Rx‑middelen en temperatuurcontrole volgen wanneer vereist. Bij een potentiële schaarste is het verstandig om overleg te hebben met de apotheekketen en zorgverzekeraar (volgens Zorgverzekeringswet procedures).

Richtlijnen voor correct gebruik

Bij het voorschrijven, moet men de NHG‑richtlijnen volgen en lever-/niertests en ECG controleren bij risicopatiënten. Documenteer oogheelkundige follow-up om eventuele problemen vroegtijdig te signaleren.

Apothekers moeten informeren over interacties en het feit dat chloroquine Rx is. Belangrijk is om bijwerkingen aan Lareb te melden. Patiënten dienen de bijsluiter goed te lezen en niet zonder voorschrift chloroquine te nemen. Meld visus- of hartklachten onmiddellijk, en raadpleeg Thuisarts.nl en Consumentenbond voor ervaringsinformatie.

Bij langdurig gebruik of off-label indicaties is het belangrijk om de Zorgverzekeringswet‑dekking te controleren.

Stad	Regio	Levertijd
Amsterdam	Noord-Holland	5-7 dagen
Rotterdam	Zuid-Holland	5-7 dagen
The Hague	Zuid-Holland	5-7 dagen
Utrecht	Utrecht	5-7 dagen
Eindhoven	Noord-Brabant	5-7 dagen
Tilburg	Noord-Brabant	5-7 dagen
Groningen	Groningen	5-9 dagen
Almere	Flevoland	5-9 dagen
Breda	Noord-Brabant	5-9 dagen
Nijmegen	Gelderland	5-9 dagen
Enschede	Overijssel	5-9 dagen
Haarlem	Noord-Holland	5-9 dagen
Haarlem	Noord-Holland	5-9 dagen
Arnhem	Gelderland	5-9 dagen