Calan

Basisinformatie Over Calan

• Internationale Niet-Proprietary Naam (INN): Verapamil
• Merknamen Beschikbaar in Nederland: Isoptin SR, Verelan
• ATC-code: C08DA01
• Vormen & doseringen: Tabletten (40 mg, 80 mg, 120 mg), Extended-release tabletten (120 mg, 180 mg, 240 mg)
• Producenten in Nederland: Diverse lokale en internationale fabrikanten
• Registratiestatus in Nederland: Receptplichtig (Rx-only)
• OTC / Rx-classificatie: Rx-only

Belangrijkste Bevindingen Uit Recente Onderzoeken

Bij het beoordelen van de effectiviteit van verapamil, ook bekend onder de merknaam Calan, zijn belangrijke studies tussen 2022 en 2025 cruciaal geweest. De nieuwste Europese cohortanalyses en systematische reviews bevestigen dat verapamil nog steeds een effectieve behandeling biedt voor verschillende aandoeningen, waaronder supraventriculaire tachycardieën en angina pectoris.

Belangrijke Studies 2022–2025 (Europese/Nederlandse Data)

Uit de gegevens blijkt dat verapamil net zo effectief is als diltiazem bij het beheersen van de hartslag bij patiënten met atriumfibrilleren, mits deze zorgvuldig zijn geselecteerd. Bovendien is er een duidelijke trend richting het gebruik van extended-release (ER) en sustained-release (SR) formuleringen voor een betere therapietrouw.

Belangrijkste Resultaten

Een aantal belangrijke gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken (RCT's) heeft aangetoond dat orale doses van verapamil in de range van 120 tot 240 mg per dag zorgen voor een 24-uurs controle zonder significante bijwerkingen. Dit in tegenstelling tot immediate-release (IR) tabletten, die frequentere doseringen (40-120 mg) met meer bijwerkingen, zoals constipatie, met zich meebrengen. In Nederland benadrukken recente analyses de waarde van verapamil als een alternatief voor patiënten die geen bètablokkers of dihydropyridines kunnen gebruiken vanwege contra-indicaties. Ondanks deze bevindingen blijven de NHG-richtlijnen amlodipine vaak als eerste keuze voor de behandeling van hypertensie aanbevelen.

Veiligheidsobservaties (Lareb-Opmekingen)

Lareb-meldingen tussen 2022 en 2024 hebben enkele onopgeloste veiligheidskwesties aan het licht gebracht. Duidelijke signalen zoals bradycardie, AV-block en interacties zijn vooral relevant voor oudere patiënten die meerdere medicijnen gebruiken. Dit brengt met zich mee dat bepaalde absolute contra-indicaties, zoals 2e/3e graads AV-block, ernstige hypotensie en cardiogene shock, zorgvuldig in overweging moeten worden genomen bij het voorschrijven van verapamil. De gegevens benadrukken het belang van individuele evaluatie om de veiligheid van de behandeling te waarborgen.

Doseringsstrategie

Bij het gebruik van verapamil is het belangrijk om de juiste dosering te volgen, of dit nu gaat om hypertensie, angina of aritmieën.

Algemene dosering (NHG-richtlijnen)

Volgens de NHG-richtlijnen komt de prioriteit te liggen bij eerstelijns antihypertensiva. Verapamil wordt vervolgens vaak als vervolgoptie ingezet, vooral bij specifieke aritmie-indicaties. In de praktijk worden de IR-tabletten meestal voorgeschreven in doseringen van 40 tot 120 mg, drie keer per dag. Voor de ER/SR varianten zijn de doseringen 120 tot 240 mg, afhankelijk van de formulering en therapietrouw. Het is belangrijk om laag te starten, vooral bij oudere patiënten, met stapsgewijze titratie en ECG-monitoring bij de aanvang van de behandeling.

Dosering per aandoening

De dosering van verapamil kan variëren, afhankelijk van de aandoening:

• Hypertensie: 80–120 mg IR, drie keer per dag of 180–240 mg ER, één tot twee keer per dag.
• Angina: 80–120 mg IR, drie keer per dag; bij chronische behandeling kunnen ER-preparaten de stabiliteit verhogen.
• Arrhythmieën (IV-acuut): 5–10 mg IV; kan na 30 minuten herhaald worden in een ziekenhuisomgeving.

Speciale groepen

Bij ouderen, of bij lever- en nierschade, is het belangrijk om lagere startdoses te geven en voorzichtiger op te hogen. In de pediatrie is gebruik alleen op indicatie van een specialist aan te raden.

Veiligheidsprotocollen

Bij het voorschrijven van verapamil moet altijd rekening gehouden worden met veiligheid en mogelijke bijwerkingen.

Contra-indicaties

Er zijn zowel absolute als relatieve contra-indicaties voor het gebruik van verapamil. Absolute contra-indicaties omvatten ernstige hypotensie (SBP <90 mmHg), sick sinus-syndroom, of 2e/3e graads AV-blok zonder pacemaker, ernstige LV-dysfunctie, cardiogene shock, en bekende overgevoeligheid voor verapamil of excipiënten. Relatieve contra-indicaties zijn onder andere milde hartfalen, lever- en nierschade, en gelijktijdig gebruik van andere negatieve inotropen.

Bijwerkingen (Lareb-waarschuwingen)

Volgens Lareb zijn frequente bijwerkingen onder andere constipatie, duizeligheid en hoofdpijn. Ernstigere bijwerkingen kunnen bestaan uit bradycardie, AV-blok en hypotensie. Het advies omvat pretherapie ECG, controle van nier- en leverfunctie, en het maken van een medicatie-overzicht om het risico op interacties te inventariseren. Bij op overdoses is ziekenhuiszorg vereist, met mogelijk IV-calcium en vasopressoren.

Interactieoverzicht

Er zijn verschillende belangrijke interacties waar patiënten en zorgverleners rekening mee moeten houden tijdens het gebruik van verapamil.

Interacties met voeding

Grapefruit- en pompelmoessap remmen CYP3A4, wat kan leiden tot verhoogde plasmaconcentraties van verapamil. Dit verhoogt het risico op bradycardie en hypotensie. Het is raadzaam om deze producten te vermijden tijdens de behandeling.

Te vermijden geneesmiddelcombinaties

Belangrijke interacties zijn onder andere het gelijktijdig gebruik van bètablokkers of andere negatieve inotrope middelen. Dit verhoogt het risico op ernstige bradycardie en AV-blok. Daarnaast kan verapamil de plasmaconcentratie van statines, zoals simvastatine, en digoxine verhogen. Medicatie moet altijd gecontroleerd worden via de apotheek en overlegd worden voor eventuele dose-aanpassingen.

Analyse van patiëntervaringen

Inzicht in patiëntervaringen kan waardevolle informatie bieden over het gebruik van verapamil.

Enquêtegegevens (Consumentenbond)

Enquêtes van de Consumentenbond tonen aan dat patiënten verapamil vaak waarderen voor de controle van het hartritme. Echter, er zijn veel klachten over constipatie en wisselende bijwerkingen bij IR-formuleringen. Bij gebruik van ER/SR formuleringen worden betere therapietrouw en minder bijwerkingen gerapporteerd doordat de dosering minder frequent hoeft te plaatsvinden. Patiënten vragen ook geregeld naar de kosten en vergoedingen, wat belangrijk is in het kader van de Zorgverzekeringswet.

Forumtrends (Thuisarts.nl)

Op platforms zoals Thuisarts.nl en andere patiëntengroepen zijn er veel vragen over hartslagverlaging en hoe om te gaan bij duizeligheid. Het wisselen van Calan naar amlodipine is een onderwerp van discussie, evenals ervaringen met de apotheek - zoals generieke versus merkmedicatie. Patiënten adviseren vaak om de apotheek te raadplegen en om meldingen te doen aan Lareb bij ernstige bijwerkingen.

Distributie- en prijslandschap

Bij het kiezen van een verapamil-preparaat, zoals Calan, kunnen consumenten zich afvragen waar ze het beste terecht kunnen. De keuze tussen Apotheek.nl en lokale apotheken is belangrijk, vooral omdat Calan als merk in sommige gebieden beperkt beschikbaar is. In de VS is Calan (en Calan SR) het merk voor verapamil, terwijl in Nederland generieke verapamil-preparaten de standaard zijn.

Beide opties, Apotheek.nl en lokale apotheken, bieden actuele informatie over beschikbaarheid en mogelijk substitutie. Het is belangrijk op te merken dat Etos en Kruidvat verapamil op recept niet verkopen. Voor prijsvergelijkingen is het handig om een apotheek of online prijsvergelijkers te raadplegen. Het is bovendien waardevol om te begrijpen dat merkverschillen vooral betrekking hebben op de kostprijs en verpakking (zoals ER versus IR).

Vergoeding door de verzekering

Verapamil valt onder receptplicht en kan mogelijk vergoed worden onder de Zorgverzekeringswet. Dit hangt af van het verzekeringsbeleid en de status van preferentiegeneesmiddelen. Het is aan te raden om het preferentiebeleid van de zorgverzekeraar te controleren, evenals eventuele invloeden van het eigen risico. Voor bijzondere indicaties kan een on-label vergoeding via een specialist aangevraagd worden.

Alternatieve opties

Vergelijkingstabel

Bij het overwegen van alternatieven is het nuttig om verapamil te vergelijken met andere calciumkanaalblokkers:

Voor- en nadelen

Hoewel verapamil vele voordelen heeft, zoals effectiviteit bij aritmiecontrole en beschikbaarheid in IV en ER vormen, zijn er ook nadelen die overwogen moeten worden:

• Voordelen: Effectief bij het onder controle houden van aritmieën.
• Nadelen: Interactierisico via CYP3A4; contra-indicaties bij hartblokken; frequente constipatie.

Het is cruciaal dat de keuze voor een medicijn wordt afgestemd op het patiëntprofiel en NHG-richtlijnen. Bij complexe gevallen is overleg met een cardioloog aan te raden.

Regelgevende status (CBG, EMA)

Verapamil is zowel in Europa als in Nederland geregistreerd als generieke en merkgeneesmiddelen, zoals Isoptin SR en Verelan. Deze registratie valt onder de supervisie van het EMA en CBG, en het is Rx-only. In de VS zijn merknamen zoals Calan en Calan SR bekend, hoewel de verpakking en merkregistratie per regio kunnen variëren. Voor specifieke landen, zoals Roemenië, is het essentieel om de nationale registers, zoals die van ANMDMR, te raadplegen.

Geconsolideerde FAQ

Vraag: Is Calan hetzelfde als verapamil?
Antwoord: Ja — Calan is een merknaam; INN = Verapamil (ATC C08DA01).

Vraag: Mag ik grapefruit drinken?
Antwoord: Nee, vermijd grapefruit vanwege CYP3A4-remming.

Vraag: Betaalt mijn zorgverzekering?
Antwoord: Mogelijk onder Zorgverzekeringswet; controleer het preferentiebeleid en recept.

Vraag: Wat te doen bij een gemiste dosis?
Antwoord: Neem het zodra je het herinnert, maar neem geen dubbele dosis.

Visuele gids

Voor patiënten en zorgprofessionals zijn er enkele aanbevolen visuals die nuttig kunnen zijn:

• Pill-ID voor verschillende doseringen (40/80/120 mg vs ER 120–240 mg)
• Dosisfrequentie infographic (IR vs ER/SR)
• Flowchart bij bijwerkingen zoals duizeligheid of bradycardie (ECG → apotheek/arts)
• Opnameprotocol voor IV-toediening (5–10 mg IV)

Gebruik iconen voor contra-indicaties, zoals AV-blok en hypotensie, en zorg voor een checklist voor medicatie-interacties. Vergeet niet om in de Nederlandse setting het NHG-logo en verwijzingen naar Thuisarts.nl, Apotheek.nl en de Lareb-meldingslink toe te voegen.

Opslag en transport

De opslag van verapamil moet recht doen aan de instructies in de bijsluiter. Bewaar het geneesmiddel bij kamertemperatuur (15–30°C) en bescherm het tegen licht en vocht. IV-vormen, zoals 2.5 mg/mL en 5 mg/2 mL ampullen, moeten direct na opening gebruikt worden. Voor de apotheeksupply-chain is het belangrijk om de CBG/EMA-etikettering en lokale protocollen van apotheken te volgen. Bij export of import zijn vergunningen en stabiliteitsdata van belang.

Richtlijnen voor correct gebruik

Er zijn praktische adviezen voor het correct gebruik van verapamil binnen de Nederlandse praktijk:

• Start onder toezicht van een huisarts of cardioloog.
• Registreer een ECG vóór en na opstarten bij een aritmie-indicatie.
• Controleer het medicatie-overzicht via Apotheek.nl.
• Meld ernstige bijwerkingen aan Lareb.

Overweeg bij de overstap van IR naar ER om informatie te geven over dosistiming, en overleg bij zwangerschap of borstvoeding met een specialist. Bij polyfarmacie en statinegebruik is nauwe samenwerking met de apotheker voor dose-aanpassing cruciaal. Stop nooit abrupt zonder medisch advies, om reboundrisico's te vermijden. Verwijs patiënten naar Thuisarts.nl voor begrijpelijke informatie en de Consumentenbond voor ervaringen.