Allopurinol

Basisinformatie Over Allopurinol

• INN (Internationaal Niet-Eigendomsnaam): Allopurinol
• Merknaam beschikbaar in Nederland: Allopurinol (Teva, Sandoz, Mylan, Accord, Zentiva), Zyloric
• ATC-code: M04AA01
• Vormen en doseringen: Tabletten 100 mg en 300 mg
• Fabrikanten in Nederland: Teva, Sandoz, Mylan, Accord
• Registratiestatus in Nederland: Geregistreerd
• OTC / Rx-classificatie: Slechts op recept verkrijgbaar

Belangrijkste Bevindingen Uit Recente Onderzoeken

Recent onderzoek van 2022 tot 2025 heeft zich gericht op de veiligheid van allopurinol bij nierfunctiestoornissen, genetische markers zoals HLA-B*5801, en de effectiviteit in vergelijking met febuxostat. Het blijkt dat continu allopurinol, over het algemeen startend met 100 mg en titratie naar 300 mg, effectief is bij het verlagen van serumurinezuur. Dit vermindert niet alleen jichtaanvallen, maar ook mogelijk toegevoegde jichtknobbels (tophi). Cohortstudies in Europa tonen aan dat de kosten van allopurinol lager zijn met behoud van vergelijkbare klinische uitkomsten vergeleken met febuxostat, vooral voor patiënten zonder cardiovasculaire risicofactoren.

Veiligheidsobservaties (Lareb-opmerkingen)

Lareb heeft meldingen ontvangen die wijzen op ernstige huiduitslag en zeldzame gevallen van Stevens-Johnson Syndroom en Toxische Epidermale Necrolyse (TEN). Dit benadrukt het belang van alertheid bij zowel de start van de behandeling als de titratie van de dosering. De Nederlandse praktijk richt zich op het starten met 100 mg per dag in combinatie met colchicineprofylaxe om acute jichtaanvallen te voorkomen. De regulering van allopurinol door het CBG en EMA evenals de opname op de WHO Essential Medicines List ondersteunt de brede beschikbaarheid en het veilig gebruik van dit geneesmiddel.

Gebruik altijd de recentste NHG-richtlijnen voor behandeling met allopurinol. Deze richtlijnen zijn essentieel voor het waarborgen van de veiligheid en effectiviteit van de behandeling. Door het juiste gebruik en monitoring kan het risico op bijwerkingen, zoals huiduitslag, aanzienlijk verminderd worden. Het is belangrijk voor patiënten om goed geïnformeerd te zijn en te weten wat ze kunnen verwachten bij gebruik van allopurinol.

Klinisch Werkingsmechanisme

In eenvoudige taal gezegd, remt allopurinol een enzym dat urinezuur aanmaakt, genaamd xanthine-oxidase. Een lagere hoeveelheid urinezuur betekent dat er minder kristallen gevormd worden in de gewrichten en nieren, wat leidt tot minder jichtaanvallen en een lagere kans op nierstenen. Wetenschappelijk gezien is allopurinol een krachtige remmer van xanthine-oxidase. Dit enzym speelt een cruciale rol bij de omzetting van hypoxanthine naar xanthine en xanthine naar urinezuur. De farmacokinetiek van allopurinol houdt in dat het oraal beschikbaar is in tabletten van 100 mg en 300 mg. Bij patiënten met nierinsufficiëntie is het belangrijk om de dosis aan te passen, omdat de metaboliet oxipurinol zich kan ophopen. Door laag te beginnen met bijvoorbeeld 100 mg en te titreren naar een serum uric acid-doel onder de 360 µmol/L, kan het risico op acute aanvallen en bijwerkingen worden verminderd. Interactie met andere geneesmiddelen, zoals azathioprine en mercaptopurine, vereist ook bijzondere aandacht tijdens de behandeling.

Reikwijdte Van Goedgekeurd En Off-label Gebruik

Allopurinol heeft officiële goedkeuringen verworven van het CBG en is geregistreerd onder de ATC-code M04AA01. De indicaties omvatten chronische hyperuricemie bij jicht, preventie van urinezuurstenen en profylaxe tegen het tumor lysis-syndroom. Dit geneesmiddel is enkel op recept verkrijgbaar in Nederland. Wat betreft off-label gebruik, zijn er bepaalde trends zoals het gebruik van lagere doses bij asymptomatische hyperuricemie, vooral bij patiënten met bestaande hart- of nierziekten. Er zijn ook experimentele studies die het gebruik van allopurinol bij leishmania bij honden onderzoeken, wat leidt tot veelzoekopdrachten naar "allopurinol hond" en "allopurinol hond kopen". Omdat de effectiviteit bij nieuwere toepassingen nog onderzocht wordt, adviseren NHG en CBG om voorzichtig te zijn en de toepassing met een apotheek te bespreken, inclusief vergoedingskwesties via de Zorgverzekeringswet.

Doseringsstrategie

Het volgen van de NHG-richtlijnen is van cruciaal belang bij het doseren van allopurinol. Begin met 100 mg per dag en verhoog de dosis geleidelijk op basis van effectiviteit en tolerantie. Voor de meeste patiënten is de onderhoudsdosis tussen 200 en 300 mg per dag. In gevallen van ernstige hyperuricemie kan de dosis oplopen tot 400-600 mg per dag, met een maximumdosis van 800 mg per dag in specifieke gevallen. Bij het doseren is het belangrijk om regelmatig de serumurinezuurwaarden te controleren en om de titratie stapsgewijs uit te voeren. Bij chronische jicht wordt aangeraden te starten met 100 mg, terwijl bij nierstenen een vergelijkbare aanpak gevolgd dient te worden met aandacht voor hydratatie. In gevallen van tumor lysis-syndroom is een hogere dosis van 600-800 mg per dag in gedeelde doseringen noodzakelijk. Bij ouderen of patiënten met een verminderde nierfunctie moet de dosis zorgvuldig worden vastgesteld. Bij een creatinineklaring van minder dan 20 mL/min wordt een aanzienlijke dosisreductie aangeraden (bijvoorbeeld maximaal 100 mg per dag). Voor kinderen liggen de doseringen vaak tussen 10-20 mg per kg lichaamsgewicht, met een maximum van 400 mg per dag.

Het zorgvuldig uitoefenen van deze doseringsstrategieën is essentieel voor een effectieve behandeling met allopurinol en helpt bij het voorkomen van mogelijke complicaties en bijwerkingen.

Interactieoverzicht

Interacties met voeding

Bij het gebruik van allopurinol met voeding zijn er enkele aandachtspunten. Alcohol kan de serumurinezuur niveaus verhogen en zo jichtaanvallen triggeren. Het is sterk aan te raden om alcohol te beperken tijdens de behandeling. Allopurinol en alcohol gaan niet goed samen. Daarnaast kan purinerijke voeding de effectiviteit van de therapie op indirecte wijze beïnvloeden. Ondanks dat de directe interactie met voedsel beperkt is, is het verstandig om bewust te zijn van wat men consumeert.

Te vermijden geneesmiddelcombinaties

Bij het gebruik van allopurinol zijn er belangrijke interacties om rekening mee te houden:

• Azathioprine/mercaptopurine: allopurinol verhoogt de toxiciteit van deze middelen, wat betekent dat de dosering van azathioprine aanzienlijk moet worden verlaagd of zelfs vermeden.
• Theophylline: kan leiden tot verhoogde niveaus en bijwerkingen.
• Amoxicilline en andere middelen kunnen huidreacties verergeren.

Daarnaast is co-administratie met febuxostat meestal niet aanbevolen, vooral als de patiënt al renale vervangingstherapie ondergaat. Het is tevens belangrijk om bloeddrukmedicatie in de gaten te houden en de impact op de nierfunctie te controleren. Er is enige controverse rond de bloeddrukeffecten van allopurinol, maar het klinisch bewijs blijft beperkt. Voor specifieke combinaties en waarschuwingen is het handig om informatie te checken op apotheek.nl of via Lareb.

Analyse van patiëntervaringen

Enquêtegegevens (Consumentenbond)

Uit recentelijke enquêtes van de Consumentenbond blijkt dat er een variatie is in ervaringen van patiënten die allopurinol gebruiken. Veel patiënten melden een duidelijke verbetering van hun jicht-symptomen, met minder aanvallen na maandelijkse titratie. Echter, klachten over bijwerkingen zoals huiduitslag en gastro-intestinale ongemakken zijn ook vaak gehoord. Communicatie over het opschalen van de behandeling laat soms te wensen over.

Forumtrends (Thuisarts.nl)

Online fora, zoals Thuisarts.nl, tonen aan dat patiënten vaak zoeken naar termen als “allopurinol ervaringen”, “allopurinol 100mg” en “bijwerkingen van allopurinol 300 mg”. Veel voorkomende vragen zijn:

• Wanneer moet ik allopurinol innemen?
• Wat te doen bij een vergeten dosis?
• Is allopurinol schadelijk voor de nieren?

Patiënten tonen een sterke behoefte aan duidelijke uitleg van hun apotheek en huisarts. Daarnaast vragen veel gebruikers om informatie omtrent de prijs en beschikbaarheid van allopurinol.

Distributie- en prijslandschap

Apotheek.nl versus lokale apotheken

Allopurinol is een receptplichtig geneesmiddel en kan worden verkregen via apotheekketens en apotheek.nl. Het is echter niet beschikbaar in drogisterijen zoals Etos of Kruidvat, wat betekent dat zoekopdrachten naar “allopurinol kopen Kruidvat” of “zonder recept” afgeraden worden. De prijscompetitie op de markt wordt gedomineerd door grote generieke leveranciers zoals Teva en Mylan, met de meest voorkomende doseringen in tabletten van 100 mg en 300 mg.

Vergoeding door de verzekering

Onder de Zorgverzekeringswet valt de behandeling voor gedocumenteerde indicaties vaak onder de basisverzekering. Vergoedingsregels en het eigen risico verschillen echter per polis. Het is aan te raden om bij de huisarts of apotheek naar de declaratiecodes te vragen. Wat betreft prijsvergelijkingen, generieke allopurinol is vaak significant goedkoper dan de merktraden zoals Zyloric en Zyloprim. Voor veterinaire toepassingen, zoals allopurinol voor honden, gelden andere kanalen en vergoedingsregels.

Alternatieve opties

Vergelijkingstabel

Voor- en nadelen

Allopurinol heeft als voordeel zijn brede ervaring en lage kosten, maar de nadelen omvatten huidreacties en de noodzakelijke dosisaanpassingen bij patiënten met nierproblemen. Febuxostat kan een alternatief zijn, maar is duurder en met andere risico’s. Voor huisdieren, zoals honden die lijden aan leishmania, is veterinaire allopurinol vereist, wat ook een voorschrift met zich meebrengt.

Regelgevende status (CBG, EMA)

Allopurinol is internationaal goedgekeurd, niet alleen door de FDA maar ook door de EMA en andere regelgevende instanties. In Nederland wordt het gereguleerd via het CBG, en het staat genoteerd onder de ATC-code M04AA01. Dit middel is ook opgenomen op de WHO Essential Medicines List. Als een receptplichtig geneesmiddel vereist het voortdurend toezicht en updates over registratie en veiligheid door de EMA en CBG. Onlangs heeft de EMA opnieuw waarschuwingen afgegeven over de kans op ernstige huidreacties en het belang van farmacogenetische overwegingen, zoals HLA-B*5801, bij bepaalde etnische groepen. Het is cruciaal voor apotheekketens en huisartsen om op de hoogte te blijven van veiligheidsalerts en bijwerkingenregistraties.

Geconsolideerde FAQ

Wat is allopurinol? Allopurinol is een xanthine-oxidase remmer die helpt bij het verlagen van urinezuur. Dit medicijn wordt voornamelijk gebruikt voor de behandeling van jicht en hyperurikemie, en het voorkomt verdere aanvallen door het urinezuurgehalte in het bloed te verlagen.

Wanneer innemen? Het is het beste om allopurinol dagelijks in te nemen, volgens de instructies van de huisarts. De NHG/NHS adviseert om te starten met een lage dosis van 100 mg per dag om bijwerkingen te minimaliseren.

Wat bij vergeten? Als een dosis vergeten is, neem deze dan in zodra je het je herinnert. Vermijd het verdubbelen van de dosis om een gemiste inname in te halen.

Kan ik alcohol drinken? Het is raadzaam om alcoholinname te beperken tijdens het gebruik van allopurinol, omdat het de kans op verhoogde urinezuurspiegels en jichtaanvallen verhoogt.

Is het schadelijk voor de nieren? Bij langdurig gebruik van allopurinol moet voorzichtigheid worden betracht bij patiënten met een nierziekte. Dosisaanpassing kan noodzakelijk zijn bij verminderde nierfunctie.

Kan ik het bij huisdier gebruiken? Allopurinol mag alleen voor huisdieren worden gebruikt na voorschrift van een dierenarts.

Visuele gids

Hieronder volgt een visuele stappenkaart voor zowel de apotheek als de patiënt:

Opslag en transport

Bewaar allopurinol altijd in de originele verpakking en op een temperatuur onder de 25°C. Bescherm het tegen licht en vocht; bevriezen is niet toegestaan.

Apotheken moeten de houdbaarheidsdatum en batch-traceerbaarheid controleren. Bij verzending via de apotheek is temperatuurregeling belangrijk, vooral voor langere transporten.

Voor veterinair gebruik (zoals allopurinol voor honden) gelden dezelfde opslagregels. Adviseer patiënten om het medicijn buiten het bereik van kinderen te houden en nooit een verlopen middel in te nemen.

Bij verre reizen is het belangrijk om de internationale regelgeving te controleren, want allopurinol is in de meeste landen alleen op recept verkrijgbaar.

Richtlijnen voor correct gebruik

Het volgen van NHG-richtlijnen is cruciaal: begin met een lage dosis allopurinol van 100 mg, en zorg voor goede titratie en labmonitoring.

Voordat een arts een voorschrift uitschrijft, wordt HLA-B*5801 gecontroleerd bij risicogroepen. Patiënten moeten een informatieblad ontvangen met instructies over vergeten doses en waarschuwingen voor huiduitslag.

Bijwerkingen zoals huiduitslag zijn potentiële risico's; ernstige bijwerkingen vereisen directe verwijzing naar de huisarts of SEH. Verwijs bij dierenartsenopdrachten alleen onder toezicht van een beroepsbeoefenaar.

Educatie voor patiënten over de noodzaak van therapietrouw en helderheid over de kosten zijn essentieel voor een succesvolle behandeling.

Voorkom het starten van allopurinol tijdens een acute jichtaanval. Het gebruik van profylaxe is aanbevolen, en educatie over waarschuwingssignalen moet continu worden geboden.

Leveringstabel voor Allopurinol

Stad	Regio	Levertijd
Amsterdam	Noord-Holland	5-7 dagen
Rotterdam	Zuid-Holland	5-7 dagen
Utrecht	Utrecht	5-7 dagen
Den Haag	Zuid-Holland	5-7 dagen
Eindhoven	Noord-Brabant	5-7 dagen
Groningen	Groningen	5-9 dagen
Tilburg	Noord-Brabant	5-9 dagen
Breda	Noord-Brabant	5-9 dagen
Haarlem	Noord-Holland	5-9 dagen
Nijmegen	Gelderland	5-9 dagen
Arnhem	Gelderland	5-9 dagen
Apeldoorn	Gelderland	5-9 dagen