Ziekte van Parkinson

Wat is de ziekte van Parkinson?

De ziekte van Parkinson is een progressieve neurologische aandoening waarbij dopamine-producerende neuronen in de hersenen geleidelijk afsterven. Deze neurodegeneratieve ziekte ontstaat voornamelijk door een combinatie van genetische aanleg en omgevingsfactoren, hoewel de exacte oorzaak nog niet volledig bekend is.

Symptomen en vroege tekenen

De klassieke symptomen van Parkinson omvatten beven in rust, traagheid van bewegingen (bradykinesie), spierstijfheid en evenwichtsproblemen. Vroege tekenen kunnen subtiel zijn en bestaan uit:

• Veranderd handschrift (kleiner worden van letters)
• Verminderde geur- en smaakzin
• Slaapproblemen en nachtmerries
• Stemmingswisselingen en depressieve gevoelens

De ziekte beïnvloedt het dopaminerge systeem in de hersenen, wat leidt tot bewegingsstoornissen en later ook cognitieve problemen. In Nederland leven ongeveer 55.000 mensen met Parkinson, waarbij de aandoening significant impact heeft op het dagelijks functioneren, sociale activiteiten en zelfstandigheid van patiënten.

Medicijnen voor de ziekte van Parkinson in Nederland

De medicamenteuze behandeling van Parkinson richt zich op het aanvullen of vervangen van dopamine in de hersenen. In Nederlandse apotheken zijn verschillende effectieve medicijngroepen beschikbaar voor symptoombestrijding.

Levodopa/Carbidopa combinaties

Levodopa blijft de gouden standaard voor Parkinson-behandeling. Bekende merknamen zijn Sinemet en Duodopa, waarbij carbidopa voorkomt dat levodopa te vroeg wordt omgezet. Deze medicijnen zijn verkrijgbaar als tabletten, capsules en in poedervorm voor infuuspompen.

Dopamine-agonisten

Medicijnen zoals pramipexol, ropinirol en rotigotine stimuleren dopaminereceptoren direct. Rotigotine is beschikbaar als 24-uurs pleister, wat constante medicijnafgifte mogelijk maakt en geschikt is voor patiënten met slikproblemen.

Aanvullende medicijnen

MAO-B-remmers zoals selegiline en rasagiline vertragen dopamineafbraak. COMT-remmers (entacapone, tolcapone) verlengen de werking van levodopa. Voor tremor kunnen anticholinergica zoals biperiden worden voorgeschreven, terwijl amantadine nuttig is bij dyskinesieën.

Alle Parkinson-medicijnen zijn uitsluitend verkrijgbaar op recept via Nederlandse apotheken en vereisen regelmatige medische controle voor optimale dosering en bijwerkingenbewaking.

Behandelingsstrategieën en medicatiekeuze

Vroege versus uitgestelde behandeling

De keuze wanneer te starten met medicatie bij de ziekte van Parkinson is cruciaal. Vroege behandeling kan symptomen effectief onderdrukken en de kwaliteit van leven verbeteren, terwijl uitgestelde behandeling het risico op bewegingsstoornissen kan verminderen. Uw neuroloog zal deze beslissing baseren op uw leeftijd, symptoomernst en persoonlijke omstandigheden.

Therapievormen en dosering

Monotherapie met één medicijn is vaak de eerste keuze, vooral bij jongere patiënten. Naarmate de ziekte vordert, kan combinatietherapie noodzakelijk worden. De dosering en timing van medicatie vereisen nauwkeurige aanpassing om optimale controle te behouden over motorische symptomen.

Motorische complicaties

On-off fenomenen en dyskinesia kunnen optreden na langdurig gebruik van medicatie. Deze complicaties vereisen aanpassing van het behandelschema en mogelijk toevoeging van andere medicijnen. Een nauwe samenwerking tussen uw neuroloog en apotheker zorgt voor een persoonlijk behandelplan dat regelmatig wordt geëvalueerd en aangepast aan uw veranderende behoeften.

Bijwerkingen en voorzorgsmaatregelen

Veelvoorkomende bijwerkingen

Elke medicijngroep heeft specifieke bijwerkingen. Levodopa kan misselijkheid, duizeligheid en bewegingsstoornissen veroorzaken. Dopamine-agonisten kunnen slaperigheid, hallucinaties en impulscontrolestoornissen veroorzaken. MAO-B-remmers kunnen hoofdpijn en slapeloosheid geven.

Belangrijke waarschuwingssignalen

Let op ernstige bijwerkingen zoals:

• Plotselinge extreme slaperigheid tijdens dagelijkse activiteiten
• Hallucinaties of verwarring
• Oncontroleerbare bewegingen (dyskinesia)
• Gokverslaving of andere impulsieve gedragingen
• Ernstige misselijkheid of braken

Medicatie-interacties en voorzorgen

Parkinsonmedicatie kan interacties hebben met antipsychotica, bepaalde antibiotica en ijzersupplementen. Eiwitrijke maaltijden kunnen de opname van levodopa verminderen, daarom is timing van inname belangrijk. Neem altijd contact op met uw arts bij nieuwe bijwerkingen of als symptomen plotseling verslechteren.

Praktische tips voor medicijngebruik

Juiste inname en timing van medicijnen

Bij de ziekte van Parkinson is het van cruciaal belang om medicijnen op vaste tijdstippen in te nemen. Levodopa werkt het beste wanneer het op een lege maag wordt ingenomen, ongeveer 30-60 minuten voor de maaltijd. Houd rekening met mogelijke interacties met eiwitrijke voeding, die de opname van levodopa kan verminderen.

Bewaren en planning van medicatie

Bewaar Parkinson-medicijnen op kamertemperatuur, uit het zonlicht en buiten bereik van kinderen. Gebruik een medicijndoos of pill organizer om overzicht te houden over uw dagelijkse doses. Plan tijdig nieuwe bestellingen in om medicatie-uitloop te voorkomen, vooral voor weekenden en feestdagen.

• Stel een alarm in voor medicijninname
• Neem bij reizen voldoende voorraad mee in handbagage
• Bij vergeten doses: neem deze zo snel mogelijk in, tenzij de volgende dosis al bijna aan de beurt is
• Houd een medicatielijst bij voor zorgverleners

Aanvullende ondersteuning en hulpmiddelen

Voedingssupplementen en hulpmiddelen

Bepaalde voedingssupplementen zoals coënzyme Q10 en vitamine D kunnen nuttig zijn bij Parkinson, maar raadpleeg altijd eerst uw arts. Voor mensen met slikproblemen zijn er speciale hulpmiddelen beschikbaar zoals medicijnverpletterende apparaten en gelcapsules die het innemen vergemakkelijken.

Professionele ondersteuning en netwerken

ParkinsonNet Nederland biedt gespecialiseerde zorg via een netwerk van experts. Fysiotherapie en logopedie kunnen helpen bij bewegings- en spraakproblemen. De Parkinson Vereniging Nederland en ParkinsonCafés bieden waardevolle ondersteuning en informatie.

• Overweeg medicijnherziening bij nieuwe symptomen of bijwerkingen
• Gebruik online platforms voor medicatie-tracking
• Zoek contact met lotgenoten via patiëntenverenigingen
• Plan regelmatige controles bij uw neuroloog en apotheker