Geestesziekte

Depressie en Stemmingsstoornissen

Wat zijn depressie en stemmingsstoornissen

Depressie is een veelvoorkomende psychische aandoening die wordt gekenmerkt door aanhoudende gevoelens van somberheid, hopeloosheid en verlies van interesse in dagelijkse activiteiten. Symptomen kunnen variëren van slaapproblemen en concentratiemoeilijkheden tot lichamelijke klachten zoals vermoeidheid en hoofdpijn. Er bestaan verschillende vormen van depressie, waaronder majeure depressie, dysthymie en bipolaire stoornis. Deze aandoeningen hebben een significante impact op het dagelijks leven en kunnen het functioneren op werk, in relaties en sociale situaties ernstig beïnvloeden.

Medicijnen beschikbaar in Nederland

In Nederland zijn verschillende antidepressiva beschikbaar voor de behandeling van depressie en stemmingsstoornissen. De meest voorgeschreven medicijnen omvatten:

• SSRI's zoals Sertraline, Paroxetine en Citalopram
• SNRI's zoals Venlafaxine en Duloxetine
• Tricyclische antidepressiva zoals Amitriptyline en Nortriptyline
• Overige antidepressiva zoals Mirtazapine en Bupropion

Werking en gebruik

Antidepressiva werken door de balans van neurotransmitters in de hersenen te herstellen, met name serotonine, noradrenaline en dopamine. De behandelingsduur is doorgaans minimaal 6 maanden, waarbij verbetering vaak pas na 2-6 weken merkbaar wordt. Mogelijke bijwerkingen kunnen misselijkheid, hoofdpijn, seksuele disfunctie en gewichtsveranderingen omvatten. Het is cruciaal om medicijnen niet plotseling te stoppen en altijd onder medische begeleiding te blijven.

Angststoornissen en Paniekstoornissen

Verschillende vormen van angststoornissen

Angststoornissen manifesteren zich in verschillende vormen, elk met specifieke kenmerken. Gegeneraliseerde angststoornis wordt gekenmerkt door chronische zorgen over alledaagse situaties. Paniekstoornis uit zich in plotselinge, intense angstaanvallen met fysieke symptomen zoals hartkloppingen en ademhalingsproblemen. Sociale angststoornis behelst intense angst in sociale situaties, terwijl specifieke fobieën gericht zijn op bepaalde objecten of situaties zoals hoogtes of spinnen.

Medicamenteuze behandeling

Voor de behandeling van angststoornissen staan in Nederland verschillende medicijnen ter beschikking:

• Benzodiazepinen zoals Lorazepam, Diazepam en Alprazolam voor acute angst
• Antidepressiva zoals Paroxetine en Sertraline voor langdurige behandeling
• Buspiron als alternatief voor gegeneraliseerde angst
• Pregabaline voor specifieke angststoornissen

Benzodiazepinen worden meestal kort gebruikt vanwege afhankelijkheidsrisico, terwijl antidepressiva de eerste keus zijn voor langetermijnbehandeling. De keuze van medicatie hangt af van de specifieke angststoornis, ernst van symptomen en individuele patiëntfactoren.

ADHD en Concentratiestoornissen

ADHD bij kinderen en volwassenen

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) is een neurobiologische aandoening die zich kenmerkt door aandachtsproblemen, hyperactiviteit en impulsiviteit. De stoornis komt voor bij ongeveer 3-5% van de Nederlandse bevolking en kan zowel kinderen als volwassenen treffen. Symptomen manifesteren zich vaak al op jonge leeftijd, maar worden soms pas later herkend.

Er bestaan drie hoofdsubtypes van ADHD: het onoplettende type, het hyperactief-impulsieve type en het gecombineerde type. De impact op het dagelijks leven kan aanzienlijk zijn, met moeilijkheden op school, werk en in sociale situaties. Vroege herkenning en behandeling zijn cruciaal voor het verbeteren van de levenskwaliteit.

Stimulerende medicijnen

De medicamenteuze behandeling van ADHD bestaat voornamelijk uit stimulerende geneesmiddelen die de concentratie en aandacht verbeteren:

• Methylfenidaat - verkrijgbaar als Ritalin (kortwerkend), Concerta en Medikinet (langwerkend)
• Dexamfetamine - een amfetamine-gebaseerd medicijn
• Lisdexamfetamine (Elvanse) - een prodrug van dexamfetamine
• Atomoxetine - een niet-stimulerend alternatief voor patiënten die niet reageren op stimulantia

Behandelingsrichtlijnen

De dosering wordt individueel bepaald en aangepast op basis van effectiviteit en bijwerkingen. Regelmatige monitoring door de behandelend arts is essentieel. Mogelijke bijwerkingen omvatten verminderde eetlust, slaapproblemen en stemmingsveranderingen. Een multimodale aanpak, waarbij medicatie wordt gecombineerd met gedragstherapie en psychoeducatie, geeft vaak de beste resultaten.

Bipolaire Stoornis en Stemmingsstabilisatoren

Wat is bipolaire stoornis

Bipolaire stoornis is een chronische psychiatrische aandoening die gekenmerkt wordt door extreme stemmingswisselingen tussen manische en depressieve episodes. Tijdens manische perioden ervaren patiënten een verhoogde stemming, verhoogde energie en verminderde slaapbehoefte. Depressieve episodes daarentegen kenmerken zich door neerslachtigheid, energieverlies en interesse verlies.

Er worden verschillende typen onderscheiden: bipolaire stoornis type I (met volledige manische episodes), type II (met hypomane episodes) en cyclothyme stoornis. Deze levenslange aandoening treft ongeveer 1-2% van de Nederlandse bevolking en vereist continue behandeling en monitoring.

Stemmingsstabiliserende medicijnen

De behandeling van bipolaire stoornis bestaat uit verschillende categorieën medicijnen:

• Lithiumcarbonaat - de gouden standaard voor stemmingsstabilisatie
• Anticonvulsiva zoals Valproaat, Lamotrigine en Carbamazepine
• Atypische antipsychotica waaronder Quetiapine, Olanzapine en Aripiprazol

Deze medicijnen helpen zowel manische als depressieve episodes te voorkomen en de stemming te stabiliseren. De keuze voor een specifiek medicijn hangt af van individuele factoren, eerdere behandelresponsen en mogelijke bijwerkingen. Regelmatige laboratoriumcontroles zijn vaak noodzakelijk, vooral bij lithiumgebruik.

Psychotische Stoornissen en Antipsychotica

Schizofrenie en andere psychoses

Psychotische stoornissen zoals schizofrenie beïnvloeden het denkvermogen, de waarneming en het gedrag. Deze complexe aandoeningen kenmerken zich door positieve symptomen zoals hallucinaties, wanen en gedesorganiseerde spraak, evenals negatieve symptomen waaronder emotionele afvlakking, verminderde motivatie en sociale terugtrekking. Een eerste episode psychose vereist acute medische aandacht en specialistische zorg om verdere achteruitgang te voorkomen.

De chronische behandeling van psychotische stoornissen vraagt om een geïntegreerde benadering waarbij medicatie, psychosociale ondersteuning en regelmatige monitoring centraal staan. Vroege interventie kan het langetermijnverloop aanzienlijk verbeteren en de kans op herstel vergroten.

Antipsychotische medicijnen

De behandeling van psychotische stoornissen steunt voornamelijk op antipsychotische medicatie. Typische antipsychotica zoals haloperidol en flufenazine zijn bewezen effectief tegen positieve symptomen, maar kunnen extrapiramidale bijwerkingen veroorzaken. Atypische antipsychotica zoals risperidon, olanzapine en quetiapine bieden vaak een gunstiger bijwerkingenprofiel en kunnen ook negatieve symptomen verminderen.

Voor patiënten die moeite hebben met medicatietrouw zijn depot injecties beschikbaar, die langdurige bescherming bieden en de behandelcontinuïteit verbeteren. Deze formulering zorgt voor stabiele medicatiespiegels en vermindert het risico op terugval.

Slaapstoornissen en Slaapmedicatie

Verschillende slaapproblemen

Slaapstoornissen komen veelvuldig voor en hebben een significante impact op de levenskwaliteit. Insomnie en slapeloosheid manifesteren zich door moeilijkheden met inslapen, doorslapen of vroeg wakker worden. Er bestaat een sterke bidirectionele relatie tussen slaap en mentale gezondheid: slaapproblemen kunnen psychische klachten verergeren, terwijl mentale aandoeningen op hun beurt de slaapkwaliteit kunnen verstoren.

Het onderscheid tussen tijdelijke en chronische slaapproblemen is cruciaal voor de juiste behandelkeuze en het voorkomen van onnodige medicatieafhankelijkheid.

Slaapmedicijnen

Voor de behandeling van slaapproblemen staan verschillende medicamenteuze opties ter beschikking:

• Z-drugs zoals zolpidem en zopiclone voor kortstondige behandeling van insomnie
• Kortwerkende benzodiazepinen voor acute slaapproblemen
• Melatonine als natuurlijk alternatief voor slaap-waak ritme stoornissen
• Sedatieve antidepressiva bij comorbide depressie en slaapproblemen

Veilig gebruik van slaapmedicatie

Het verantwoord gebruik van slaapmedicatie vereist aandacht voor afhankelijkheidsrisico's en tolerantieontwikkeling. Behandeling dient bij voorkeur tijdelijk te zijn, gecombineerd met niet-medicamenteuze interventies zoals slaaphygiëne-educatie en cognitieve gedragstherapie voor insomnie. Geleidelijke afbouw onder medische begeleiding voorkomt ontwenningsverschijnselen en bevordert duurzaam herstel van gezonde slaappatronen.