Cholesterol

Wat is cholesterol en waarom is het belangrijk?

Cholesterol is een wasachtige, vetachtige stof die van nature voorkomt in alle cellen van uw lichaam. Hoewel cholesterol vaak een slechte reputatie heeft, heeft uw lichaam het nodig voor belangrijke functies zoals het maken van hormonen, vitamine D en stoffen die helpen bij de spijsvertering.

Verschil tussen LDL en HDL cholesterol

Er zijn twee hoofdtypen cholesterol: LDL (Low-Density Lipoprotein) en HDL (High-Density Lipoprotein). LDL-cholesterol wordt vaak "slecht" cholesterol genoemd omdat het zich kan ophopen in de arteriën en bloedvaten kan verstoppen. HDL-cholesterol wordt "goed" cholesterol genoemd omdat het overtollig cholesterol uit de arteriën transporteert naar de lever voor afbraak.

Normale cholesterolwaarden

In Nederland worden de volgende waarden als gezond beschouwd: totaal cholesterol onder 5,0 mmol/L, LDL-cholesterol onder 3,0 mmol/L en HDL-cholesterol boven 1,0 mmol/L voor mannen en boven 1,2 mmol/L voor vrouwen. Een verhoogd cholesterolgehalte vergroot het risico op hart- en vaatziekten, hartaanvallen en beroertes aanzienlijk.

Oorzaken van verhoogd cholesterol

Erfelijke factoren

Genetica speelt een belangrijke rol bij cholesterolwaarden. Familiaire hypercholesterolemie is een erfelijke aandoening waarbij het lichaam moeite heeft met het afbreken van LDL-cholesterol, wat resulteert in zeer hoge cholesterolwaarden vanaf jonge leeftijd.

Voeding en levensstijl

Voedingsgewoonten hebben grote invloed op cholesterolwaarden. Factoren die bijdragen aan verhoogd cholesterol zijn:

• Voeding rijk aan verzadigde vetten en transvetten
• Gebrek aan lichaamsbeweging
• Overgewicht en obesitas
• Roken en overmatig alcoholgebruik

Onderliggende aandoeningen en risicofactoren

Verschillende medische aandoeningen kunnen cholesterolwaarden beïnvloeden, waaronder diabetes type 2, schildklieraandoeningen en nierziekten. Daarnaast spelen leeftijd en geslacht een rol: cholesterolwaarden stijgen natuurlijk met de leeftijd, en vrouwen hebben na de menopauze vaak hogere cholesterolwaarden door hormonale veranderingen.

Medicijnen voor cholesterolverlaging

Statines

Statines zijn de meest voorgeschreven medicijnen voor cholesterolverlaging in Nederland. Deze medicijngroep omvat belangrijke werkzame stoffen zoals atorvastatine, simvastatine en rosuvastatine. Statines werken door het enzym HMG-CoA-reductase te remmen, waardoor de productie van cholesterol in de lever wordt verminderd. Hierdoor daalt het LDL-cholesterol (slechte cholesterol) significant, vaak met 20-50%.

Ezetimibe en combinatietherapieën

Ezetimibe werkt anders dan statines door de opname van cholesterol uit voeding in de darmen te blokkeren. Dit medicijn wordt vaak gecombineerd met statines voor een nog sterkere cholesterolverlaging. Combinatietherapieën zijn vooral nuttig voor patiënten die hun streefwaarden niet behalen met alleen een statine.

PCSK9-remmers en bijwerkingen

PCSK9-remmers zijn nieuwere, injecteerbare medicijnen voor patiënten met zeer hoog cholesterol. Alle cholesterolmedicatie kan bijwerkingen hebben, zoals spierklachten bij statines. In Nederland zijn deze medicijnen alleen verkrijgbaar op recept via uw huisarts of specialist, die de behandeling zorgvuldig monitort.

Natuurlijke cholesterolverlagers

Voedingssupplementen

Verschillende natuurlijke supplementen kunnen helpen bij cholesterolbeheer. Rode gist rijst bevat natuurlijke statines en kan het cholesterol licht verlagen. Omega-3 vetzuren uit visolie ondersteunen de hartgezondheid en kunnen triglyceriden verlagen. Deze supplementen zijn vrij verkrijgbaar in Nederlandse apotheken en drogisterijen.

Plantsterolen en vezelsupplementen

Plantsterolen en stanolen blokkeren de cholesterolopname in de darmen op natuurlijke wijze. Ze zijn verkrijgbaar als supplementen of verwerkt in voedingsproducten. Vezelsupplementen helpen ook bij cholesterolverlaging:

• Psylliumvezels binden cholesterol in de darmen
• Beta-glucaan uit haver verlaagt LDL-cholesterol
• Pectine uit fruit ondersteunt gezonde cholesterolwaarden

Hoewel natuurlijke producten veiliger lijken, is het belangrijk om ze te bespreken met uw apotheker of huisarts, vooral bij gebruik van andere medicijnen.

Levensstijladvies bij hoog cholesterol

Cholesterolverlagende voeding

Een gezond voedingspatroon vormt de basis voor het verlagen van uw cholesterolgehalte. Kies voor voedingsmiddelen die rijk zijn aan vezels, zoals volkoren producten, groenten en fruit. Vermijd verzadigde vetten die voornamelijk voorkomen in dierlijke producten en bewerkte voedingsmiddelen. Onverzadigde vetten uit noten, avocado en olijfolie kunnen juist helpen bij het verlagen van het LDL-cholesterol.

Belang van lichaamsbeweging

Regelmatige fysieke activiteit verhoogt het HDL-cholesterol (het 'goede' cholesterol) en helpt bij het verlagen van het LDL-cholesterol. Streef naar minimaal 150 minuten matige intensiteit beweging per week, zoals wandelen, fietsen of zwemmen. Ook dagelijkse activiteiten zoals tuinieren of traplopen maken verschil.

Aanvullende levensstijlfactoren

Een gezond gewicht behouden ondersteunt een optimaal cholesterolgehalte. Overgewicht kan het LDL-cholesterol verhogen en het HDL-cholesterol verlagen. Stoppen met roken verbetert niet alleen uw cholesterolprofiel, maar vermindert ook aanzienlijk het risico op hart- en vaatziekten. Beperk alcoholconsumptie, aangezien overmatig gebruik het cholesterolgehalte negatief kan beïnvloeden.

Monitoring en nazorg

Regelmatige bloedcontroles

Regelmatige monitoring van uw cholesterolwaarden is essentieel voor een effectieve behandeling. Uw huisarts bepaalt de frequentie van bloedonderzoek op basis van uw risicoprofiel en behandeling. Bij gebruik van cholesterolverlagende medicatie zijn controles vaak elke 3 tot 6 maanden nodig om de effectiviteit te beoordelen.

Samenwerking en preventie

Een succesvolle cholesterolbehandeling vereist nauwe samenwerking tussen u en uw zorgverlener. Neem contact op met uw huisarts wanneer u bijwerkingen ervaart of vragen heeft over uw medicatie. De combinatie van medicatie en levensstijlaanpassingen biedt de beste resultaten voor het voorkomen van hart- en vaatziekten.

Belangrijk om contact op te nemen met uw huisarts bij:

• Onverwachte spierpijn of zwakte tijdens medicatiegebruik
• Vragen over voeding en bewegingsadvies
• Nieuwe symptomen of zorgen over uw gezondheid
• Wanneer u andere medicijnen gaat gebruiken